İki duvarda da aynı prizler var, ikisi de çalışıyor, test cihazı ikisinde de yeşil yanıyor. Ama duvarlardan biri yanlış yapılmış ve fark duvarın içinde. Bu videoda sıva altı priz tesisatında sahada en sık yapılan beş hatayı animasyonla gösteriyoruz: önce hata, sonra duvarı açıp sonucu, ardından doğrusunu adım adım.
Bölümler
- İki duvar, biri yanlış
- Bu videoda ne göreceksiniz
- Önce güvenlik: enerji kesme ve kontrol
- Hata 1: Çapraz (eğik) kırım
- Hata 2: Şebeke ve kesintisiz güç aynı boruda
- Ara
- Hata 3: Dağınık kasa, üst üste binen borular
- Hata 4: Boruyu sabitlemeden sıva atmak
- Hata 5: Etiketsiz kablo, ölçmeden teslim
- Özet
- Sıvadan önce yapılacak kontrol
- Kapanış
5 hata ve doğrusu
- Hata 1: Çapraz (eğik) kırım
Doğrusu: Kırım tavandan başlar; önce yatay, sonra düşey. Eğik kırım yok. - Hata 2: Şebeke ve kesintisiz güç aynı boruda
Doğrusu: Her sistem kendi borusunda: şebeke, kesintisiz güç, data ve telefon ayrı. - Hata 3: Dağınık kasa, üst üste binen borular
Doğrusu: Kasalar tek yuvada ve aynı hizada; borular birbirini kesmez. - Hata 4: Boruyu sabitlemeden sıva atmak
Doğrusu: Borular galvaniz telle sabitlenir, alçıyla kapanır, ağızlarına tıkaç takılır. - Hata 5: Etiketsiz kablo, ölçmeden teslim
Doğrusu: Kablonun iki ucu etiketlenir; tesisat ölçülmeden ve raporlanmadan teslim edilmez.
Videonun tam metni
İki duvar, biri yanlış
Bu iki duvara bakın. İkisinde de aynı prizler var.
İkisi de çalışıyor. Test cihazı ikisinde de yeşil yanıyor.
Ama bu duvarlardan biri yanlış yapılmış.
Fark dışarıdan görünmüyor. Fark duvarın içinde.
Yanlış olanı ilk gün kimse fark etmez. Ev sahibi de, müteahhit de.
Sorun yıllar sonra, en kötü günde ortaya çıkar.
Bugün bu duvarın içindeki beş hatayı tek tek açacağız.
Bu videoda ne göreceksiniz
Her hatayı önce göstereceğim, sonra duvarı açıp kanıtlayacağım.
Ardından doğrusunu usta adım adım yapacak.
Sonda da sıvadan önce kimsenin yapmadığı bir kontrol var. Onu sakın kaçırmayın.
Bu kanalda sahada sık yapılan tesisat hatalarını, doğrularıyla birlikte animasyonla anlatıyoruz.
Amacımız kimseyi suçlamak değil. Aynı hatanın bir daha yapılmaması.
Videoyu sonuna kadar izlerseniz kendi duvarınızı da bu gözle kontrol edebilirsiniz.
Önce güvenlik: enerji kesme ve kontrol
Önce şunu söyleyeyim. Hiçbir kırıma enerji kesilmeden başlanmaz.
Usta alanı kapatıyor, ilgili devreyi kesip kilitliyor.
Sonra gerilim olmadığını ölçerek doğruluyor.
Duvarı kırmadan önce de kablo bulucuyla tarıyor.
Bu adımlar atlanırsa aşağıdaki hataların hiçbiri önemli değildir. Çünkü önce can güvenliği gelir.
Kesintisiz güç gibi ikinci bir kaynak varsa o da ayrıca kesilir.
Kaynağı belirsiz bir hat varsa iş durur. Önce hat tanımlanır, sonra devam edilir.
Hata 1: Çapraz (eğik) kırım
Birinci hata. Kırımı en kısa yoldan, çapraz açmak.
Usta "kablo az gitsin" diye prizden tavana eğik bir kanal açmış.
Şimdi duvarı açalım ve yıllar sonrasına bakalım.
Başka biri bu duvara tablo asmak istiyor.
Hattın nereden geçtiğini bilmiyor. Çünkü çapraz bir hattı kimse tahmin edemez.
Matkap tam hattın üstüne geliyor.
Doğrusu şu. Borular çoğu zaman döşeme betonunun içinden gelir.
Döşemeden çıkan borular duvarda tek bir düşey kanalla iner.
Kasaya yaklaşınca her boru yumuşak bir bükümle kendi kasasına girer.
Döşemede boru yoksa kırım tavan seviyesinden başlar.
Önce yatay, sonra düşey. Eğik kırım yok.
Böylece duvara bakan herkes hattın nereden geçtiğini bilir. Usta kırımı iskeleden yapıyor ve makinesi toz emiciye bağlı.
Bir de şu var. Çapraz kanal duvarı en zayıf yerinden böler.
Uzun eğik bir yarık, düz kanallara göre duvarı daha çok yorar.
Taşıyıcı elemanlara, yani kolon ve kirişe ise hiç kırım yapılmaz.
Duvarın taşıyıcı olup olmadığı işe başlamadan yapı sorumlusuna sorulur.
Kırımın genişliği ve derinliği de gözle değil, projeye ve boru çapına göre belirlenir.
Sahada bunu anlamanın yolu basit. Sıvadan önce duvara bakın.
Kanallar dik açıyla dönüyorsa doğru. Çapraz bir çizgi görüyorsanız yanlış.
Mahalde asma tavan varsa iş daha da kolay.
Borular asma tavanın üstündeki kablo tavasına bağlanır. Oradan kasaya düşey inilir.
Yani yatay kırıma hiç gerek kalmaz. Duvarda yalnız düşey bir kanal olur.
Hata 2: Şebeke ve kesintisiz güç aynı boruda
İkinci hata. Şebeke ve kesintisiz güç kablosunu aynı borudan geçirmek.
İkisi de enerji kablosu, ne fark eder diye düşünülüyor.
Fark arıza günü ortaya çıkıyor.
Şebeke tarafında iş yapılacak. Usta şebeke devresini kesiyor.
Ama kesintisiz güç ayrı bir kaynaktan besleniyor. O hat hâlâ enerjili.
Aynı borudan çıkan iki kabloyu birbirinden ayırmak artık tahmine kalıyor.
Elektrikte tahmin yoktur.
Doğrusu şu. Her sistem kendi borusundan gider.
Şebeke ayrı, kesintisiz güç ayrı, data ayrı, telefon ayrı.
Boru çapını ve sistemler arasındaki ayırmayı projeden alırsınız. Aynı kural data ve telefon için daha da önemlidir.
Enerji kablosu ile data kablosu aynı boruya girerse veri hattı etkilenebilir.
Nedeni bulunamayan bağlantı sorunlarında bu ihtimal de mutlaka kontrol edilir.
Bir de bakım tarafı var. Ayrı boruda her kablo tek başına değiştirilebilir.
Aynı boruda ise bir kabloyu çekerken yanındakini de zedeleyebilirsiniz.
Kısacası her sistemin kendi yolu olmalı. Duvarın içinde de, panoda da.
Aynı ayrım panoda da devam eder.
Kesintisiz güç prizleri kendi panosundan, kendi linyesinden beslenir.
Prizin üstünde de kesintisiz güç işareti olur. Kullanıcı hangi prize ne takacağını bilir.
Ara
Şimdiye kadar ikisini gördük.
Ama en pahalıya patlayan hata dördüncüsü. Çünkü fark edildiğinde duvar çoktan kapanmış oluyor.
Bu video işinize yarıyorsa bir beğeni bırakın. Devam ediyoruz.
Hata 3: Dağınık kasa, üst üste binen borular
Üçüncü hata. Kasaları dağınık yerleştirip boruları birbirinin üstünden geçirmek.
Bakın, burada üç boru üst üste binmiş.
O noktada sıvanın boruyu örtecek yeri kalmıyor.
Zamanla duvar yüzünde bir kabarma, ardından bir çatlak çıkıyor.
Ayrıca hangi borunun hangi kasaya gittiği artık bir bilmece.
Doğrusu şu. Kasalar tek grup halinde, aynı yuvaya oturur.
Usta hizayı mastarla kontrol ediyor. Kasa yüzü sıva seviyesinde.
Kasalar alçıyla sabitlenir ve alçının kuruması beklenir.
Boru bağlantısı ancak alçı kuruduktan sonra yapılır.
Yoksa boru kasayı yerinden oynatır ve hiza bozulur. Borular iç içe gider, birbirini kesmez.
Dönüşlerde keskin köşe yoktur. Boru yumuşak bir bükümle döner.
Duvarın içi de dışı kadar düzenli olmalı.
Bir ipucu daha. Boruların kasaya giriş sırası prizlerin sırasıyla aynı olsun.
En dıştaki boru en dıştaki kasaya iner. Böylece hiçbir boru diğerinin önünden geçmez.
Bu küçük düzen, kablo çekme gününde size saatler kazandırır.
Kasa yüksekliği ve kasalar arası mesafe ise her zaman projeden alınır.
Tek yuvanın bir faydası daha var. Kasalar aynı hizada olunca kapak çerçevesi düzgün oturur.
Dağınık kasada ise çerçeve eğri durur. İş bitmiş görünür ama özensiz görünür.
Müşteri duvarın içini görmez. Ama bu eğriliği her gün görür.
Hata 4: Boruyu sabitlemeden sıva atmak
Dördüncü hata. Ve en pahalısı. Boruyu sabitlemeden üstüne sıva atmak.
Borular kanala sadece bastırılmış. Sıva atılırken boru yerinden kayıyor.
Ağzı açık kalan boruya harç doluyor.
Kimse fark etmiyor. Çünkü duvar kapanmış, boyanmış.
Kablo çekme günü kılavuz tel ilerlemiyor. Boru tıkalı.
Çözüm tek. Yeni boyanmış duvarı yeniden kırmak.
Doğrusu şu. Boruları alçıdan önce galvaniz telle sabitliyoruz.
Teli U şekline getirip boruların üstünden geçiriyoruz.
İki ucunu çivi gibi duvara çakıyoruz. Boru duvarla tel arasında kalıyor.
Yaklaşık bir metre arayla bağlıyoruz. Galvaniz tel alçının içinde paslanmaz. Sonra alçıyla kapatıyoruz. Boru ağızlarına da mutlaka tıkaç takıyoruz.
Neden galvaniz tel? Çünkü alçı nemlidir ve sıradan tel zamanla paslanır.
Paslanan tel hem sıva yüzüne leke verir, hem de tutuculuğunu kaybeder.
Bir de kontrol adımı ekleyin. Sıvadan önce her borudan bir kılavuz tel geçirip deneyin.
Tel rahat geçiyorsa boru açıktır. Geçmiyorsa sorun şimdi, duvar kapanmadan çözülür.
Bu beş dakikalık deneme, sonradan bir duvarı kırmaktan çok daha ucuzdur.
Kasalar için de aynı özen gerekir. Kasanın ağzına sıva kaçmaması için kapağı kapalı tutulur.
Kapak ancak kablo çekme günü açılır.
Böylece hem boru hem kasa, sıvadan sonra ilk günkü gibi temiz kalır.
Hata 5: Etiketsiz kablo, ölçmeden teslim
Beşinci hata. Kabloyu etiketsiz bırakmak ve ölçmeden teslim etmek.
Arıza günü panoyu açıyoruz. Bir demet kablo, hiçbirinde ad yok.
Hangisi hangi prize gidiyor? Bulmak saatler sürüyor.
Doğrusu şu. Kablo çekildiği anda iki ucu aynı adla etiketlenir.
Etikette pano, linye, sistem ve mahal yazar.
Mekanizmalar takıldıktan sonra ölçüm yapılır.
Koruma iletkeni sürekliliği, yalıtım direnci ve R C D testi.
Data hattı da test cihazıyla ölçülür. Kabul değerleri projeden ve şartnameden alınır. Rapor yoksa iş bitmiş sayılmaz.
Etiket sadece arıza günü işe yaramaz. Teslimde kontrolü de kolaylaştırır.
Kontrolü yapan kişi her prizi panodaki adıyla eşleştirip tek tek işaretler.
Enerji verme kararı ise ölçüm sonuçlarını gören yetkili kişiye aittir.
Ölçümü yapılmamış bir tesisat, çalışsa bile kabul edilmiş bir tesisat değildir.
Bir de boru içinde ek konusu var. Kablo bir borunun içinde asla eklenmez.
Kablo boyu yetmiyorsa yeni kablo çekilir. Ek gerekiyorsa erişilebilir bir buatta yapılır.
Boru içindeki gizli ek, ileride bulunması en zor arızadır.
Özet
Hızlıca toparlayalım.
Bir. Kırım tavandan başlar. Önce yatay, sonra düşey. Eğik kırım yok.
İki. Her sistem kendi borusunda. Şebeke ile kesintisiz güç ayrı.
Üç. Kasalar tek yuvada, borular birbirini kesmez.
Dört. Borular galvaniz telle sabitlenir, alçıyla kapanır, ağızları tıkanır.
Beş. Kablonun iki ucu etiketlenir, tesisat ölçülmeden teslim edilmez.
Sıvadan önce yapılacak kontrol
Sona bir kontrol bıraktım. Çoğu usta bunu atlıyor.
Sıvadan önce duvarın fotoğrafını çekin. Yanına bir metre tutun.
Fotoğrafı projenin klasörüne koyun.
Yıllar sonra bu duvara dokunacak kişi hattın yerini tahmin etmez, görür.
Kapanış
İki duvar da çalışıyordu. Ama yalnız biri yıllarca sorunsuz çalışacak.
Doğru tesisat pahalı değil. Yanlış tesisat pahalıdır.
Bir sonraki videoda bu prizlerin montajını anlatacağım.
Videodaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Elektrik tesisatı işleri yetkili ve ehil kişilerce, onaylı projeye ve yürürlükteki yönetmeliklere uygun yapılmalıdır.