Kablo Kesiti ve Sigorta Nasıl Seçilir? Sık Yapılan 5 Yanlış

Video YouTube'un gizlilik dostu oynatıcısıyla, siz oynat düğmesine bastığınızda yüklenir. YouTube'da izleyin

İki dairede aynı kablo ve aynı sigorta var, ikisinde de her şey çalışıyor. Ama duvarın içinde biri ısınıyor ve sigorta açmıyor. Kablo aynıysa fark, kablonun nereden ve nasıl geçtiğinde. Bu videoda kablo kesiti ve sigorta seçimini adım adım ele alıyoruz: hazırlık ve iş güvenliği, sahada sık yapılan beş yanlış ve sonda güzergâh değişince hesabın da değişmesi. Kısa kural: akım taşıma kapasitesi döşeme yöntemine göre standarttaki tablodan okunur ve düzeltilir, gerilim düşümü yapı bağlantı kutusundan alıcıya kadar hesaplanır, sigorta kabloyu korur ve kabloya göre seçilir, kesme kapasitesi, kablonun kısa devre dayanımı ve seçicilik kontrol edilir. Yönetmelikteki en az kesit bir alt sınırdır; hesap daha kalın kablo isteyebilir.

Bölümler

  • Kablo aynı, sigorta aynı, biri yanlış
  • Bu videoda neler var
  • Hazırlık ve iş güvenliği
  • Hata 1: Kesiti döşeme yöntemine bakmadan seçmek
  • Hata 2: Sıcaklık ve gruplama düzeltmesini atlamak
  • Ara: en ciddi risk
  • Hata 3: Gerilim düşümünü hesaplamamak
  • Hata 4: Sigortayı kabloya değil yüke göre seçmek, "atıyor" diye büyütmek
  • Hata 5: Kısa devre ve seçiciliği kontrol etmemek
  • Kısa tekrar
  • Sürpriz: Sahada güzergâh değişirse hesap da değişir
  • Kapanış

5 hata ve doğrusu

  1. Hata 1: Kesiti döşeme yöntemine bakmadan seçmek
    Doğrusu: Önce kablonun nereden ve nasıl geçeceği belirlenir; akım taşıma kapasitesi kablo tipine ve döşeme yöntemine göre standarttaki tablodan okunur, üretici kataloğu da kontrol edilir. Isı yalıtımından geçen güzergâhta ya kesit büyür ya güzergâh değişir.
  2. Hata 2: Sıcaklık ve gruplama düzeltmesini atlamak
    Doğrusu: Tablodaki değere ortam sıcaklığı ve birlikte döşeme düzeltmeleri uygulanır; aynı etki iki kez düşülmez. Yetmiyorsa kesit büyür, devreler ayrılır ya da güzergâh sıcak bölgeden uzaklaşır.
  3. Hata 3: Gerilim düşümünü hesaplamamak
    Doğrusu: Gerilim düşümü hat boyu, akım ve kesitle, yapı bağlantı kutusundan tüketim aracına kadar tüm yol için hesaplanır; akım taşıma ile gerilim düşümü sonuçlarının büyüğü ön kesittir.
  4. Hata 4: Sigortayı yüke göre seçmek, atıyor diye büyütmek
    Doğrusu: Sigorta kabloyu korur: anma akımı devre akımından küçük, kablonun düzeltilmiş kapasitesinden büyük olmaz. Sık açıyorsa önce neden aranır; büyük yükler kendi linyesinden beslenir.
  5. Hata 5: Kısa devre ve seçiciliği kontrol etmemek
    Doğrusu: Panodaki olası kısa devre akımı hesaplanır, cihazın kesme kapasitesi bundan küçük olmaz; kablonun kısa devre dayanımı kontrol edilir, seçicilik üreticinin tablosuna göre sağlanır.

Videonun tam metni

Kablo aynı, sigorta aynı, biri yanlış

Bu iki daireye bakın. Aynı kablo, aynı sigorta. İkisinde de her şey çalışıyor. Ama duvarın içinde biri ısınıyor. Sigorta da açmıyor. Kablo aynıysa fark nereden çıkıyor? Kablonun nereden ve nasıl geçtiğinden. Bugün kablo kesiti ve sigorta nasıl seçilir, adım adım bakacağız. Sahada sık yapılan beş hatayla birlikte.

Bu videoda neler var

Her hatayı önce göstereceğim, sonra kanıtlayacağım. Ardından doğrusunu adım adım yapacağız. Videoda "projeden" dediğimiz değer, güncel mevzuata ve standartlara uygun onaylı projeden ve üretici talimatından gelir. Proje mevzuatla çelişirse iş durur, proje sorumlusundan yazılı çözüm alınır. Bir şeyi baştan söyleyeyim. Yönetmelik ve şartname bazı devreler için en az kesiti belirler. Bu en az değerdir. Hesap daha kalın kablo isteyebilir. Sonda da sahada sık atlanan bir kontrol var. Onu kaçırmayın.

Hazırlık ve iş güvenliği

Önce şunu söyleyeyim. Kesit ve sigorta kararı masada verilir. Ama kontrolü çoğu zaman bir panonun önünde yapılır. Pano içinde kablo ya da sigorta değiştirecekseniz, işi iş için eğitim almış yetkili kişi yapar. İş izni alınır. Önce panoyu besleyen bütün kaynaklar ve iş sınırı belirlenir. Ana giriş, jeneratör, UPS, güneş paneli, akü ve yardımcı devreler ayrı ayrı ayrılır. Ayırıcı sıfır konumuna alınır. Sıfır açık, bir kapalı konumdur. İkisi de gerilim kanıtı değildir. Kolun rengi ya da yönü de tek başına kanıt değildir. Kilit ve etiket takılır. Kilidin sahibi bellidir, başkası enerji veremez. Depolanmış enerji üretici yöntemiyle güvenli duruma alınır. Geri besleme yolları da ayrılır. Akü boşaltılmaz. Ayırması ürünün kendi prosedürüyle yapılır. En son, müdahale edilecek her noktada gerilim olmadığı uygun cihazla doğrulanır. Cihaz ölçümden önce ve sonra bilinen bir kaynakta denenir. İşe özgü tedbirler de alınınca güvenli çalışma kartı yeşile döner. Montaj ve enerjisiz kontroller bundan sonra yapılır. Enerji gerektiren ölçüm ayrı bir iştir. Ayrı risk değerlendirmesiyle, yetkili kişilerce, güvenlik tedbirleri altında yapılır. İş bitince testler ve yeniden bağlantılar tamamlanır. Kapak ve bariyerler yerine takılır. Kişiler ve aletler sayılır. Kilit ve izin kapatılır, enerji kontrollü olarak verilir.

Hata 1: Kesiti döşeme yöntemine bakmadan seçmek

Birinci hata. Kesiti döşeme yöntemine bakmadan, ezberden seçmek. "Bu güce bu kablo yeter" deniyor. Aynı kablo tavaya da, duvarın içine de, toprağın altına da çekiliyor. Kablo akım taşırken ısınır. Bu ısının dışarı atılabilmesi gerekir. Açık tavadaki kablo ısısını havaya verir. Isı yalıtımlı bir duvarın içindeki kablonun ise soğuması zorlaşır. Bu yüzden o döşeme yönteminde izin verilen akım da farklıdır. Aynı akım, aynı kablo. Ama biri serin kalıyor, öbürü ısınıyor. Isınan kablonun yalıtımı zamanla bozulur. Bu durum yangına yol açabilir. Doğrusu şu. Önce kablonun nereden ve nasıl geçeceği belirlenir. Buna döşeme yöntemi denir. Akım taşıma kapasitesi, kablo tipine ve döşeme yöntemine göre standarttaki tablodan okunur. Bu tablolar Türkiye'de ilgili Türk standardında yer alır. Adı ekranda yazılıdır. Kablonun üretici kataloğu da birlikte kontrol edilir. Güzergâh ısı yalıtımının içinden geçiyorsa ya kesit büyür ya da güzergâh değişir. Bunu yetkili proje sorumlusu, mevzuatın asgarisini ve üretici talimatını sağlayarak belirler.

Hata 2: Sıcaklık ve gruplama düzeltmesini atlamak

İkinci hata. Ortam sıcaklığını ve kabloların birlikte döşenmesini hesaba katmamak. Bu tavada çok sayıda devre yan yana. Üstelik tava kazan dairesinin önünden geçiyor. Tablodaki değer belli bir ortam sıcaklığı ve belli bir döşeme düzeni için verilir. Kablolar yan yana dizilince birbirini ısıtır. Ortam sıcaksa kablo ısısını daha zor atar. Kenardaki kablolar serin. Ortadakiler ve sıcak bölgedekiler ısınıyor. Kağıt üzerinde uygun görünen kablo, bu tavada kapasitesinin üstünde çalışıyor olabilir. Doğrusu şu. Tablodan okunan değere ilgili düzeltmeler uygulanır. Bu sıcak ve kalabalık tavada kapasite azalır. Ama katsayı her durumda küçültmez. Ortam tablodaki referanstan serinse düzeltme kapasiteyi artırabilir. Yönteme göre başka koşullar da vardır. Toprağın ısıl direnci, yüklü iletken sayısı ve harmonikler bunlardandır. Aynı etki iki kez uygulanmaz. Isı yalıtımı yöntemin içindeyse ayrıca bir daha düşülmez. Düzeltme katsayıları da aynı standartta, döşeme şekline göre verilir. Sonuç yetmiyorsa üç yol var. Kesit büyür, devreler ayrılır ya da güzergâh sıcak bölgeden uzaklaşır. Seçimi yetkili proje sorumlusu yapar. Sahada tavaya yeni bir devre eklenirse hesap yeniden yapılır.

Ara: en ciddi risk

İki hatayı gördük. Üçüncüsünde kablo hiç ısınmıyor bile. Ama hattın sonundaki cihaz yine de doğru çalışmayabilir. Devam ediyoruz.

Hata 3: Gerilim düşümünü hesaplamamak

Üçüncü hata. Gerilim düşümünü hesaplamamak. Bahçedeki müştemilata uzun bir hat çekiliyor. Kesit yalnız akım tablosundan seçilmiş. Hat boyu hiç hesaba girmemiş. Kablo ısınmıyor. Ama hattın sonunda gerilim azalıyor. Uçtaki armatür sönük yanıyor. Pompa motoru zorlanıyor, ısınıyor ve ömrü kısalabilir. Kablo her metrede bir miktar gerilim kaybeder. Hat uzadıkça bu kayıp büyür. Doğrusu şu. Gerilim düşümü hat boyu, akım ve kesitle hesaplanır. İzin verilen sınır Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nde yazar. Proje bu sınırı sağlamalıdır. Bu sınır, yapı bağlantı kutusundan tüketim aracına kadar olan yolun tamamı içindir. Yani yalnız son linye hesabı yetmez. Kolon ve tali besleme hatları da bu yolun içindedir. Trafodan yapı bağlantı kutusuna kadar olan kısım için ayrı bir hüküm vardır. İkisi karıştırılmaz. Hesap yetmiyorsa kesit büyür. Akım taşıma kalın kablo istemese bile. Sonra iki sonuç yan yana konur. Büyük olan, bu aşamadaki ön kesittir. Nihai kesit; en az kesit, akım taşıma, gerilim düşümü, kısa devre ve otomatik açma koşullarını sağlamalıdır. Nötr ve koruma iletkeninin kesiti de ayrıca değerlendirilir.

Hata 4: Sigortayı kabloya değil yüke göre seçmek, "atıyor" diye büyütmek

Dördüncü hata. Sigortayı kabloya göre değil, yüke göre seçmek. Ya da sigorta atıyor diye büyütmek. Bu mutfakta priz hattı sık açıyor. Biri sigortayı daha büyüğüyle değiştirmiş. Kablo aynı kalmış. Fırın, su ısıtıcı ve bulaşık makinesi aynı anda çalışıyor. Sigorta artık açmıyor. Ama kablo taşıyabileceğinden fazla akım taşıyor. Duvarın içinde ısınıyor. Bu durum yangına yol açabilir, can ve mal kaybı yaşanabilir. Sigortanın görevi tam da bunu önlemekti. Doğrusu şu. Sigorta kabloyu korur. Bu yüzden kabloya göre seçilir. Üç değer sıralanır. Devrenin çektiği akım, koruma cihazının anma akımı ve kablonun taşıyabileceği akım. Cihazın anma akımı, devrenin akımından küçük olmaz. Kablonun düzeltilmiş kapasitesinden de büyük olmaz. İkinci bir koşul daha var. Cihazın belirli sürede kesin açtığı akım, kablonun kapasitesine göre sınırlıdır. Bu koşul ekranda. Ayarlı cihazlarda anma değeri yerine ilgili ayar değeri dikkate alınır. Ürünün açma eğrisi ve ortam koşulları üretici kataloğundan kontrol edilir. Sigorta sık açıyorsa önce neden aranır. Aşırı yük mü, gevşek bağlantı mı, yalıtım hatası mı? Aşırı yükse yük ayrılır. Fırın, bulaşık ve çamaşır makinesi kendi ayrı linyesinden beslenir. Su ısıtıcı burada yalnız aynı hatta biriken yükün bir örneğidir. Yalnız kaçak akım koruması yapan cihaz, aşırı akım koruması sağlamaz. Bunun için ayrıca uygun koruma gerekir. Kaçak akım ve aşırı akım korumasını birlikte yapan birleşik cihazlar da vardır.

Hata 5: Kısa devre ve seçiciliği kontrol etmemek

Beşinci hata. Kısa devreyi ve seçiciliği kontrol etmemek. Her koruma cihazının kesebileceği bir kısa devre akımı vardır. Buna kesme kapasitesi denir. Panoda oluşabilecek kısa devre akımı bu değerden büyükse, cihaz arızayı güvenle kesemeyebilir. Bu pano ana panoya yakın. Ama bu iki değer hiç karşılaştırılmamış. Bir linyede kısa devre oluyor. Yalnız o linye açmalıyken üstteki koruma cihazı da açıyor. Bütün kat karanlıkta kalıyor. Bir de kablonun kendisi var. Kısa devre çok kısa sürer ama kablo o anda da ısınır. Doğrusu şu. Panodaki olası kısa devre akımı projede hesaplanır. Cihazın kesme kapasitesi bundan küçük olmaz. Bunun tek istisnası, üreticinin doğruladığı yedek koruma birleşimidir. O da katalogla belgelenir. Cihazın arıza süresince geçirdiği enerji, kablonun dayanabileceğinden fazla olmamalı. Bu kontrol, yöntemin geçerli olduğu koşullarda yapılır. Çok kısa sürelerde üreticinin verisi kullanılır. Seçicilik için üst ve alt cihaz üreticinin seçicilik tablosuna göre seçilir. Seçicilik, üreticinin doğruladığı akım aralığında sağlanır. Bu aralığın üstünde iki cihaz birlikte açabilir. Üstteki cihazı farklı seçmek tek başına garanti değildir. Yedek koruma ile seçicilik de aynı şey değildir. Doğrulanmış aralıkta arıza yalnız kendi devresini keser. Kat karanlıkta kalmaz.

Kısa tekrar

Hızlıca toparlayalım. Bir. Akım taşıma, döşeme yöntemine göre standarttaki tablodan okunur. İki. Bu değere ilgili düzeltmeler uygulanır. Sıcak ve kalabalık tavada kapasite azalır. Üç. Gerilim düşümü yapı bağlantı kutusundan alıcıya kadar hesaplanır. İki sonucun büyüğü ön kesittir. Dört. Sigorta kabloyu korur. Kabloya göre seçilir, atıyor diye büyütülmez. Beş. Kesme kapasitesi, kablonun kısa devre dayanımı ve seçicilik sınırı kontrol edilir. Nihai kesit bu koşulların hepsini birlikte sağlar.

Sürpriz: Sahada güzergâh değişirse hesap da değişir

Sona bir kontrol bıraktım. Sahada sık atlanan bir kontrol. Proje bir güzergâh çizer. Sahada kablo bazen başka yoldan gider. Hat uzar ya da ısı yalıtımının içinden geçer. O zaman kesit hesabı artık eski güzergâha aittir. Hesap yeni güzergâhla yeniden yapılır. Değişiklik proje sorumlusuna bildirilir ve projeye işlenir. Teslimde otomatik açma koşulu doğrulanır. Bunu yetkili kişi test cihazıyla yapar. Bu örnek bir TN-S sistemi. Çevrim empedansı ölçülür, koruma cihazının açma karakteristiğiyle karşılaştırılır. Sistem TT ise yöntem farklıdır. Topraklama direnci ile kaçak akım cihazının uyumu ve açma süresi kontrol edilir. Bu ölçüm için kasıtlı kısa devre yapılmaz. Enerjili test ayrı risk değerlendirmesi ister. Pano kapağındaki devre listesine her devrenin kesiti ve koruma cihazı yazılır. Kuvvetli akım projesi desteği için bağlantı açıklamada.

Kapanış

İki dairede kablo da sigorta da aynıydı. Ama yalnız birinde ikisi birbirine göre seçilmişti. Kablo kesiti bir tablodan değil, kablonun geçtiği yerden ve koruma cihazından birlikte çıkar. Sıradaki videomuzda bina elektrik tesisatının iş sırasına, kabadan inceye adım adım bakacağız.

Kanıt animasyonları temsilidir (temsili arıza senaryosu / şematik örnek), gerçek ölçüm sonucu değildir. Kesit, koruma ve düzeltme değerleri onaylı projeden, ilgili Türk standardından, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nden ve üretici kataloğundan alınmalıdır. Pano içi işler ve enerjili testler yalnız yetkili kişilerce, ayrı risk değerlendirmesiyle yapılır.

Diğer videolar

Kuvvetli akım projeniz mi var?

Kablo kesiti döşeme yöntemi, düzeltme katsayıları ve gerilim düşümüyle birlikte hesaplanır; koruma cihazı kabloya göre seçilir, kesme kapasitesi ve seçicilik projede baştan kontrol edilirse sahada tahmin yapılmaz.

← Tüm videolar