Temel Topraklaması Nasıl Yapılır? Sahada En Sık 5 Hata

00:00 İkisinde de gösterge normal, biri yanlış

Bu iki binaya bakın. İkisinde de prizler topraklı. Priz test cihazının ışıkları ikisinde de normal yanıyor. Ama bu ışık, güvenli bir topraklamanın kanıtı değildir. Bunun için ölçüm gerekir. Bu binalardan birinin topraklaması yanlış yapılmış. Asıl fark aşağıda, temelin içinde. Temel bir kez döküldükten sonra hatayı düzeltmek çok zorlaşır. Bugün temel topraklamasında sahada en sık yapılan beş hatayı tek tek açacağız.

00:28 Önce güvenlik

Videoda projeden dediğimiz her değer, mevzuata uygun onaylı projeden ve üretici talimatından gelir. Proje ile mevzuat çelişiyorsa iş durur, proje sorumlusuna bildirilir. Temel kazısı da bir çalışma alanıdır. Kazının kenarı korkulukla kapatılır, kazıya merdivenle inilir. Filiz uçlarına koruyucu başlık takılır. Vinç ya da beton pompası çalışırken yükün altında kimse durmaz. Mevcut bir binada ana eşpotansiyel baraya bağlantı yapılacaksa, bu işi yetkili kişi yapar. Enerji kesilir, kilitlenir, etiketlenir ve gerilim olmadığı ölçülerek doğrulanır. Topraklama iletkeni arızada akım taşıyabilir. Bağlantısı enerji varken sökülmez.

01:11 Hata 1: Ekleri bağ teliyle yapmak

Birinci hata. Temel topraklama iletkeninin eklerini bağ teliyle yapmak. İki parça üst üste bindirilmiş, bağ teliyle birkaç tur sarılmış. Gözle bakınca sağlam duruyor. Ama bağ teli demiri yerinde tutmak içindir. Akım taşıyacak bir bağlantı için değildir. Beton dökülürken pompa hortumu ve vibratör tam bu bölgede çalışıyor. Bağ teli gevşiyor, bindirme ayrılıyor. Beton prizini aldıktan sonra süreklilik ölçülüyor. Sonuç kötü. Artık o eke ulaşmanın yolu yok. Doğrusu şu. Ekler, projede ve şartnamede belirtilen, beton içine uygun bağlantı elemanıyla yapılır. Usta bağlantı elemanını takıyor, cıvatalarını üretici talimatına göre sıkıyor. Donatıyla bağlantılar da aynı özenle yapılır. Kaynaklı birleştirme yapılacaksa donatının kaynağa uygunluğu yapı projesinden teyit edilir, bozulan galvaniz onarılır. Sonra beton dökülmeden süreklilik ölçülür. Bu kez sonuç uygun.

02:10 Hata 2: Temel topraklayıcının toprağa değmesi

İkinci hata. Betona gömülmesi gereken temel topraklayıcıyı toprağa değer bırakmak. İletken temel çukurunun kenarında doğrudan toprağın üstüne konmuş. Bir bölümü de grobetonun altına girmiş. Beton dökülüyor. İletkenin bir kısmı betonun içinde kalıyor, bir kısmı toprağa değiyor. Beton içindeki çelik korunur. Toprakla temas eden kısım ise korozyona açıktır. Yıllar geçiyor. Toprağa değen bölüm paslanıyor, inceliyor ve bir gün kopuyor. Bina yine topraklı görünüyor. Doğrusu şu. Temel topraklayıcı her yanı betonla kaplanacak şekilde konur. Toprağa da kalıba da değmez. Donatılı temelde en alt hasırın üstüne yerleştirilir ve belli aralıklarla hasıra bağlanır. Donatısız temelde mesafe tutucularla betonun içinde tutulur. Çelik şerit kullanılıyorsa şerit dik konur. Temel topraklayıcı kapalı bir halka olur. Güzergâhı projeden alınır. Temelin altında su yalıtımı varsa topraklayıcının yerini projeci ve yapı sorumlusu birlikte çözer. Şimdiye kadar iki hatayı gördük. Düzeltmesi en zor olabilecek hata üçüncüsü. Çünkü fark edildiğinde kolon çoktan dökülmüş olabiliyor. Devam ediyoruz.

03:28 Hata 3: Muayene kutusu ve ayırma noktası yok

Üçüncü hata. Muayene kutusu ve ayırma noktası bırakmamak. Temelden çıkan topraklama ucu kolon kalıbının içinde kalmış. Kimse işaretlememiş. Kalıp sökülüyor. Kolon yüzünde hiçbir uç görünmüyor. Bina bitiyor, ölçüm ekibi geliyor. Ama ölçecek bir nokta yok. Uç betonun içinde bir yerde. Kolon kırılmaz. Taşıyıcı elemana dokunulmaz. Çözümü projeci tasarlar ve bu daha zor, daha maliyetli olabilir. Doğrusu şu. Temelden çıkan uç, beton dökülmeden önce işaretlenir ve korunur. Yeri ve boyu projeden alınır. Bu uç bir muayene kutusuna getirilir. Kutunun içinde, yalnız aletle sökülebilen bir ayırma klemensi vardır. Ayırma klemensi, topraklamanın ayrı ölçülebilmesini sağlar. Ne zaman açılacağına yetkili kişi karar verir. Kutu erişilebilir bir yerde olur, sıvayla kapatılmaz. Kapağında topraklama işareti ve etiketi bulunur. Ölçüm bitince klemens yeniden kapatılır, sıkılır ve süreklilik tekrar ölçülür. Unutulursa topraklama kopuk kalır.

04:33 Hata 4: Metal sistemler eşpotansiyele bağlı değil

Dördüncü hata. Binaya giren metal sistemleri eşpotansiyel baraya bağlamamak. Bara var. Üstünde ana pano ve temel topraklaması bağlı. Ama hepsi bu. Su borusu, ısıtma boruları, kablo tavası ve havalandırma kanalı baraya bağlı değil. Bir arızada bu metal parçalar farklı gerilimlerde kalabilir. Aynı anda ikisine dokunan kişi bu farka maruz kalır. Enerji kesik, ölçüyoruz. Bara ile su borusu arasında süreklilik yok. Doğrusu şu. Dışarıdan potansiyel taşıyabilen metal sistemler, projede gösterildiği gibi eşpotansiyel bağlantıyla bağlanır. Borulara topraklama kelepçesiyle bağlanılır. Kelepçenin altındaki boya ve pas temizlenir. Her kelepçeye uyarı etiketi takılır: güvenlik bağlantısı, sökmeyin. Barada da her iletkenin nereye gittiği yazılır. Gaz borusu topraklayıcı ya da koruma iletkeni olarak kullanılmaz. Bağlantı yeri projeye göre belirlenir. Sonra her bağlantı ölçülür. Bu kez sonuç uygun.

05:39 Hata 5: Ölçümsüz ve kayıtsız teslim

Beşinci hata. Topraklamayı ölçmeden ve kayıt tutmadan teslim etmek. Bina teslim ediliyor. Topraklama klasörü boş. Muayene kutusunun kapağı bile boyayla kapatılmış. Yıllar sonra bir arıza oluyor. Koruma düzeneği beklendiği gibi çalışmıyor. Sorun topraklayıcıda mı, koruma iletkeninde mi, koruma cihazında mı? Karşılaştıracak tek bir kayıt yok. Doğrusu şu. Topraklama ölçülmeden teslim edilmez. Ölçümü yetkili kişi yapar, yöntemi o belirler. Ölçüm kazıkları çakılmadan önce o yer, yer altı tesisatı için taranır. Hangi ölçümlerin yapılacağı ve kabul değerleri yönetmelikte, projede ve şartnamede yazar. Sonuçlar rapora yazılır, rapor imzalanır ve proje klasörüne konur. Topraklama belli aralıklarla yeniden ölçülür. Sıklığı tesisin türüne göre Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliğinde verilir. İlk gün yapılan ölçüm, sonraki bütün ölçümlerin karşılaştırma noktasıdır.

06:39 Son kontrol: beton öncesi ölçüm ve fotoğraf

Sona sahada sık atlanan bir kontrol bıraktım. Beton dökülmeden önce iletkenin sürekliliğini ölçün. Sonra güzergâhı, bağlantıları ve filiz uçlarını fotoğraflayın. Yanına bir metre tutun. Fotoğrafları ve ölçüm notunu proje klasörüne koyun. Beton döküldükten sonra bu temel bir daha görülemez. Fotoğraf ölçümün yerine geçmez. Ama gömülen işin en güçlü kaydıdır.

07:05 Kapanış

İki binada da prizler topraklı diyordu. Ama yalnız birinin topraklamasına güvenebilirsiniz. Topraklamanın kalitesini test ışığı değil, doğru yapılmış temel ve ölçüm raporu gösterir. Bir sonraki videoda elektrik metrajının nasıl çıkarıldığına bakacağız.