Aydınlatma Tesisatı Nasıl Çekilir? Asma Tavanda En Sık 5 Hata

00:00 İki oda, ikisi de yanıyor, biri yanlış

Bu iki odaya bakın. Aynı tavan, aynı armatürler. İki anahtara da basıyoruz. İki odada da ışıklar yanıyor. Ama bu tavanlardan biri yanlış yapılmış. Fark aşağıdan görünmüyor. Fark asma tavanın üstünde ve anahtarın içinde. Lamba yanıyorsa iş bitti sanılır. Kimse tavan plakasını kaldırıp bakmaz. Oysa sorunlar tam orada, kimsenin bakmadığı yerde birikir. Bugün bu tavandaki beş hatayı tek tek açacağız.

00:29 Bu videoda ne göreceksiniz

Her hatayı önce göstereceğim, sonra tavanı açıp kanıtlayacağım. Ardından doğrusunu usta adım adım yapacak. Sonda da teslimden önce neredeyse kimsenin yapmadığı bir kontrol var. Onu kaçırmayın. Bu kanalda sahada sık yapılan tesisat hatalarını, doğrularıyla birlikte animasyonla anlatıyoruz. Amacımız kimseyi suçlamak değil. Aynı hatanın bir daha yapılmaması. Sonuna kadar izlerseniz kendi tavanınıza da bu gözle bakabilirsiniz.

00:58 Önce güvenlik: enerji kesme, ölçme, yüksekte çalışma

Önce şunu söyleyeyim. Anahtarı kapatmak enerjiyi kesmek değildir. Usta panoda aydınlatma linyesini kesiyor, kilitliyor ve etiketliyor. Ölçü aletini önce bilinen bir kaynakta deniyor. Alet sağlam mı, ondan emin oluyor. Sonra çalışacağı noktada gerilim olmadığını ölçüyor. Ardından aleti bir daha deniyor. Tavan üstündeki bir buattan başka bir linye de geçebilir. O yüzden her iletken ölçülür. Acil yönlendirme armatürlerinin kendi aküsü vardır. Panoyu kesmek onları söndürmez. Akü bağlantısı ya da merkezi akü hattı, üretici talimatına göre ayrıca ayrılır. Tavan işi yüksekte yapılır. Usta korkuluklu platformda, kemeri sürekli bağlı. Platformun tekerlekleri kilitli. Plaka kaldırırken toz maskesi ve gözlük takılı.

01:48 Hata 1: Anahtara fazı değil nötrü bağlamak

Birinci hata. Anahtara fazı değil, nötrü bağlamak. Lamba yine yanıyor, yine sönüyor. Kullanıcı hiçbir fark görmüyor. Ama anahtar kapalıyken duy hâlâ enerjili. Bir gün biri lamba değiştirecek. Lamba sönük diye duyu güvenli sanacak. Bakın, test cihazı anahtar kapalıyken bile gerilim gösteriyor. Bu yüzden lamba değiştirirken bile sigorta kapatılır ve ölçülür. Doğrusu şu. Anahtar her zaman fazı keser. Faz anahtara gider, anahtardan dönen iletken armatüre çıkar. Tek kutuplu anahtar yalnız fazı keser. Nötr buattan doğrudan armatüre gider. Koruma iletkeni de buattan armatürün koruma klemensine bağlanır. Renkler karışmasın. Nötr mavidir, koruma iletkeni sarı yeşildir. Faz ve dönüş iletkenlerinin renk düzeni projeden ve şartnameden alınır. Aynı kural vaviyen ve komütatör devrelerinde de geçerlidir. İki anahtar da faz tarafında olmalı. Yalnız nötr üzerinden anahtarlama yapılmaz. Sahada bunu anlamanın yolu basit. Anahtarı kapatın, duyu ölçün. Gerilim görüyorsanız anahtar yanlış iletkeni kesiyor demektir. Bu kontrol teslimden önce her anahtar için yapılır. İki saniyelik bir ölçüm. Bir de duy tarafı var. Faz duyun orta kontağına gelir, nötr dış kısma. Lamba vidalanırken parmağın değebileceği kısım böylece nötr tarafında kalır.

03:15 Hata 2: Armatürü asma tavan taşıyıcısına yüklemek

İkinci hata. Armatürü asma tavanın taşıyıcısına yüklemek. Panel armatür ızgaranın içine oturtulmuş. Kendi askısı yok. Asma tavanın profilleri plakaları taşımak için hesaplanmıştır. Ağır armatürler için değil. Bakın, aylar sonra profil hafifçe eğilmiş. Panel bir köşeden düşmüş. Kenardan ince bir ışık çizgisi sızıyor. İlk işaret budur. Klima çalıştıkça titreşim artıyor. Bir gün bir köşe yerinden kurtuluyor. Armatür kablosundan sallanıyor. Altında biri olsaydı ne olurdu? Doğrusu şu. Armatür kendi askısıyla taşınır. Usta tavan döşemesine dübel çakıyor ve armatürün kendi askı tellerini indiriyor. Armatürün askısı asma tavanın askısından ayrıdır. Aksi ancak asma tavan üreticisinin izniyle olur. Askı sayısı ve armatürün hangi noktalarından asılacağı üretici talimatındadır. Dübel tipi de döşemeye göre seçilir. Beton ile asmolen döşeme aynı dübeli kabul etmez. Hafif bir spot için tavan plakası yeterli olabilir. Bunu da üretici söyler, usta değil. Burada sahadan bir ipucu var. Armatür yerleri tavan ızgarası kurulmadan işaretlenir. Asma tavan ekibiyle birlikte çalışılırsa askılar plaka gelmeden yerinde olur. Sonradan askı indirmek, kurulmuş tavanı sökmek demektir. Sarkıt armatürde de aynı kural geçerli. Askı aparatı döşemeye bağlanır, plakaya değil.

04:41 Ara

Şimdiye kadar ikisini gördük. Ama en pahalıya patlayan hata üçüncüsü. Çünkü kimsenin bakmadığı yerde, sessizce ısınır. Bu video işinize yarıyorsa bir beğeni bırakın. Devam ediyoruz.

04:56 Hata 3: Buatsız, bantlı ek

Üçüncü hata. Buat kullanmadan, asma tavanın içinde bantlı ek yapmak. İki kablo bükülmüş, üstü bantla sarılmış. Yanında da bir klemens havada sallanıyor. Tavan kapandıktan sonra bunu kimse görmez. Şimdi yıllar sonrasına bakalım. Enerji kesik, plakayı kaldırıyoruz. Bant ısıyla gevşemiş, ucu açılmış. Ekin çevresinde yalıtım kararmış. Altındaki plakada kahverengi bir leke var. Bu ek uzun süre ısınmış. Bükülmüş iki tel arasındaki temas zamanla gevşer. Gevşeyen temas ısınır. Asma tavanın üstü kapalı bir boşluktur. Isınan bir ek orada kimsenin gözüne çarpmaz. Doğrusu şu. Her ek bir buatın içinde ve uygun klemensle yapılır. Buat havada sallanmaz. Tavana ya da kablo kanalına sabitlenir. Kablolar buata kablo girişinden girer. Kapak kapanır, ek açıkta kalmaz. Klemensin üstünde çoğu zaman bir sıyırma şablonu vardır. İletken o boyda sıyrılır. Fazla sıyrılırsa çıplak tel dışarıda kalır. Az sıyrılırsa temas yetersiz olur. Usta her iletkeni yerine oturttuktan sonra hafifçe çekip kontrol ediyor. Klemens tipi ve iletken sayısı üretici talimatına uygun olmalı. Bir de yer meselesi var. Buat erişilebilir bir yerde olmalı. Açılabilir bir plakanın üstüne konur. Sabit alçıpan tavanda ise bakım kapağı bırakılır. Buatın üstüne de linye etiketi verilir. Arıza günü aranan buat hemen bulunur.

06:25 Hata 4: Asma tavan üstünde korumasız kablo

Dördüncü hata. Kabloyu asma tavanın üstünde korumasız bırakmak. Kablolar plakaların ve profillerin üstüne yatırılmış. Biri mekanik kanalın üstünden sarkıyor. Biri de yangın söndürme borusuna bağlanmış. Başka bir sistemin borusu kablo taşıyıcısı değildir. Asma tavanın üstü bir çalışma alanıdır. Mekanikçi de, yangıncı da oraya girer. Bakın, bakım yapan biri plakayı kaldırıp profile basıyor. Profilin keskin kenarı kablonun kılıfını kesiyor. Kimse fark etmiyor. Doğrusu şu. Asma tavanlı mahalde kablolar kablo kanalında taşınır. Kanal döşemeye kendi askılarıyla bağlanır. Kablolar kanalda düzenli dizilir. Kanaldan her armatüre spiral boruyla inilir. Boru armatürün klemens kutusuna rakorla girer. Borunun cinsi projeden alınır. Kablo hiçbir yerde çıplak kalmaz. Spiral boru kanala ve armatüre sabitlenir, tavan plakasının üstünde serbest yatmaz. Burada sahadan bir ayrıntı var. Sarkıt payı bırakılır. Armatür ileride tavandan aşağı indirilip klemens kutusu açılabilmelidir. Pay yoksa armatürü indirmek için kabloyu sökmek gerekir. Payın boyu projeden ve armatürün montaj şeklinden belirlenir. Bir de geçiş armatürleri var. Hat bir armatüre girip diğerine çıkıyorsa iki iniş olur. Giriş ve çıkış borusu ayrı ayrı rakorla bağlanır.

08:01 Hata 5: Sınıf I armatüre koruma iletkenini bağlamamak

Beşinci hata. Sınıf bir armatüre koruma iletkenini bağlamamak. Lamba yanıyor. Çünkü lambanın yanması için faz ve nötr yeterli. Koruma iletkeni ise normal günde hiçbir iş yapmaz. Yalnız arıza gününde çalışır. Bu yüzden unutulur. Kesilip kutunun içine kıvrılır. Teslimden önce ölçüm yapalım. Enerji kesik. Usta armatür gövdesinde koruma iletkeninin sürekliliğini ölçüyor. Sonuç kötü. Bu gövde bir arızada enerjilenirse koruma düzeneği bunu göremez. Doğrusu şu. Önce armatürün etiketine bakılır. Koruma sınıfı bir olan, etiketinde toprak sembolü bulunan armatürde koruma iletkeni mutlaka bağlanır. Sarı yeşil iletken, toprak sembolü olan klemense gider. Sınıf iki, yani çift yalıtım sembollü armatüre gövdesi metal olsa da koruma iletkeni bağlanmaz. Uç buatta yalıtılmış bir klemenste bırakılır. Burada sahada sık atlanan bir ayrıntı var. Geçişli armatürler. Hat bir armatürden diğerine geçiyorsa koruma iletkeni ve nötr klemenste kesintisiz devam etmeli. Bir armatür sökülünce arkadaki armatürlerin ne koruması ne de nötrü kopmalı. Nötr bir noktada koparsa arkadaki armatürler enerjili kalır. Ortak nötrlü hatlarda armatürler aşırı gerilimle yanabilir. Sonra aynı ölçüm tekrarlanıyor. Bu kez sonuç uygun. Ölçüm sınıf bir armatürlerin gövdesinde yapılır. Sonuçlar rapora yazılır. Kabul değerleri projeden ve şartnameden alınır.

09:36 Özet

Hızlıca toparlayalım. Bir. Anahtar fazı keser. Yalnız nötr üzerinden anahtarlama yapılmaz. İki. Armatür kendi askısıyla taşınır. Tavan profiline yüklenmez. Üç. Her ek sabit, erişilebilir bir buatta ve uygun klemensle yapılır. Dört. Tavan üstünde kablo, kablo kanalında gider; armatüre spiral boru ve rakorla iner. Beş. Sınıf bir armatüre koruma iletkeni bağlanır ve sürekliliği ölçülür.

10:08 Teslimden önce acil aydınlatma denemesi

Sona bir kontrol bıraktım. Çoğu ekip bunu atlıyor. Teslimden önce aydınlatma linyesini kapatın. Odayı karartın. Acil armatürler yanıyor mu? Yönlendirme okları gerçekten çıkışı mı gösteriyor? Bakın, bu ok odanın içini gösteriyor. Duman içinde biri bu oku izleyecek. Okun yönü kaçış projesinden alınır. Çalışma süresi de şartnameden. Bu denemeyi yapmadan acil aydınlatma bitmiş sayılmaz.

10:36 Kapanış

İki odada da lamba yanıyordu. Ama yalnız birinde lamba değiştirmek güvenli. Işığın yanması tesisatın doğru olduğunu göstermez. Doğruyu ölçüm ve göz gösterir. Bir sonraki videoda bu hatların geldiği yere, tali panonun içine bakacağız.