Topraklama Projesi ve Ölçüm Raporu

Hizmet Tanımı

Topraklama sistemi, olası bir elektrik kaçağını güvenli biçimde toprağa aktararak can ve mal güvenliğini sağlar. Projelendirme kadar, kurulan sistemin periyodik olarak ölçülüp raporlanması da yasal bir zorunluluktur.

Topraklamanın amacı sık sık yanlış anlaşılır. Sistem, elektriği yok etmek için değil, arıza akımına düşük dirençli ve öngörülebilir bir yol vererek koruma cihazının açmasını sağlamak için kurulur. Bir insanın gövdesi bu yolun parçası olduğunda, tehlikeyi belirleyen şey akımın büyüklüğü ile temas süresinin birlikte değerlendirilmesidir. Bu nedenle topraklama tek başına yeterli değildir; koruma iletkeni, kaçak akım koruma cihazı ve aşırı akım koruması birlikte çalışmak zorundadır. TN sistemlerde arıza akımı yüksek olduğu için sigorta veya şalter hızla açar, TT sistemlerde ise dönüş yolu toprak üzerinden olduğundan akım sınırlıdır ve koruma büyük ölçüde kaçak akım koruma cihazına kalır.

Topraklama düzeninin performansı büyük ölçüde zemine bağlıdır. Toprak özgül direnci killi ve nemli zeminlerde düşük, kumlu, çakıllı veya kayalık zeminlerde belirgin şekilde yüksektir; aynı parselde mevsime ve nem durumuna göre de değişir. Bu nedenle ölçüm, mümkünse kurak dönem koşulları düşünülerek değerlendirilir. Elektrot seçiminde derinlik genellikle yatay yayılımdan daha etkilidir, çünkü derin katmanlarda nem daha kararlıdır. Malzeme tarafında korozyon belirleyicidir: bakır kaplı çelik çubuk, sıcak daldırma galvanizli şerit ve paslanmaz çelik farklı ömür ve farklı elektrokimyasal davranış gösterir. Farklı metallerin toprak altında doğrudan temas ettirilmesi galvanik korozyona yol açar.

Kapsam

• Topraklama elektrot ve örgü (mesh) yerleşim planı
• TN/TT sistem seçimi ve toprak direnci hesapları
• Eşpotansiyel baralama ve bağlantı noktaları planı
• Yönetmeliğe uygunluk kontrolü
• Meger cihazı ile sahada direnç ölçümü
• EMO onaylı topraklama ölçüm raporu düzenlenmesi

Süreç Nasıl İşler?

Toprak özgül direnci ve fall-of-potential ölçümü

Toprak özgül direnci, tasarımın çıkış noktasıdır ve genellikle Wenner dört elektrot yöntemiyle ölçülür. Bu yöntemde dört çubuk eşit aralıklarla doğrusal biçimde çakılır; dıştaki iki elektrottan akım verilir, içteki iki elektrottan gerilim okunur ve elektrot aralığı değiştirilerek farklı derinliklere ait ortalama değerler elde edilir. Tesis tamamlandığında topraklama direnci ise fall-of-potential, yani düşen potansiyel yöntemiyle ölçülür. Topraklayıcıya akım verilir, uzak bir noktaya akım elektrodu çakılır ve ikisi arasına yerleştirilen gerilim elektrodu kaydırılarak potansiyel eğrisi çıkarılır. Gerilim elektrodu, akım elektrodu ile topraklayıcı arasındaki mesafenin yaklaşık yüzde 62'sine yerleştirildiğinde okunan değer eğrinin düz bölgesine denk gelir.

Eşpotansiyel baralama ve kaçak akım koruma

Eşpotansiyel baralama, aynı hacimde bulunan iletken parçalar arasındaki gerilim farkını ortadan kaldırmayı amaçlar. Ana eşpotansiyel bara binanın giriş noktasında konumlandırılır; topraklama iletkeni, su ve doğalgaz giriş boruları, ısıtma ve havalandırma tesisatının metal aksamı, asansör kılavuz rayları, metal yapı elemanları ve yıldırımdan korunma tesisatının indirme iletkenleri burada birleştirilir. Banyo gibi ıslak hacimlerde ayrıca tamamlayıcı eşpotansiyel bağlantı yapılır. Kaçak akım koruma cihazı ise topraklamanın tamamlayıcısıdır; faz ve nötr akımları arasındaki farkı ölçerek kaçağı algılar. Cihazın test düğmesiyle değil, açma akımı ve açma süresi ölçülerek doğrulanması gerekir.

Sayısal örnek

Örnek olarak Aydın'da 1.800 m2 arsa üzerine oturan, 620 m2 taban alanlı tek katlı bir atölye ele alınabilir. Tesis bağlantı gücü 160 kW, ana dağıtım panosu girişi 3x250 A olarak planlanmıştır. Wenner yöntemiyle 2 m elektrot aralığında yapılan ölçümde toprak özgül direnci 180 ohm-metre çıkmıştır. Bu değere göre temel topraklaması 30x3,5 mm galvanizli şerit ile bina çevresinde kapalı ring oluşturacak biçimde kurulur, dört köşeye 1,5 m aralıklı ikişer adet bakır kaplı çelik çubuk elektrot çakılır ve derinlik 3 m alınır. Koruma iletkeni 16 mm2, eşpotansiyel bara bağlantıları 10 mm2 bakır seçilir. İmalat tamamlandıktan sonra fall-of-potential ölçümünde akım elektrodu yaklaşık 40 m uzağa, gerilim elektrodu 25 m mesafeye çakılır. Ölçüm, raporlama ve proje teslimi 3-4 iş gününde tamamlanır.

Bu işte sık yapılan hata

Sahada en sık karşılaşılan hata, topraklama direncinin tek bir çubuk çakılıp ölçülerek yeterli sayılmasıdır. Bina çevresinde ring oluşturulmadığında ve eşpotansiyel bara kurulmadığında, ölçüm değeri kabul edilebilir görünse bile arıza anında yapı içindeki metal aksam arasında tehlikeli gerilim farkı oluşabilir. İkinci hata, farklı metallerin toprak altında doğrudan birleştirilmesidir; bakır ile galvanizli çelik arasındaki galvanik korozyon bağlantıyı zamanla direnci yükselen bir noktaya dönüştürür. Üçüncü hata, muayene klemensinin sıva altında veya beton içinde bırakılmasıdır; bu durumda periyodik ölçüm için topraklayıcı ayrılamaz ve okunan değer tesisin tamamını içerdiğinden yanıltıcı olur.

Yönetmelik ve Mevzuat

Topraklama tesisleri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği kapsamında düzenlenir; bu yönetmelik topraklama tesisinin kurulmasını, işletilmesini ve periyodik olarak denetlenmesini esas alır. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği koruma iletkeni ve tesis güvenliği açısından tamamlayıcıdır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, topraklama ölçümlerinin periyodik kontrol kapsamında yapılmasını ve raporlanmasını öngörür. Tesis tasarımında TS EN 62305 ve TS HD 60364 serisi standartlar esas alınır.

İlgili içerikler: Topraklama ölçümü ne sıklıkla yapılmalı? · Fiyat aralığını hesaplayın · Tüm hizmetler · Teklif alın

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler