Paratoner Projesi ve Ölçümü

Hizmet Tanımı

Paratoner projesi, yapının yıldırım düşme riskine karşı yakalama (aktif uç veya Faraday kafesi), iletim ve topraklama sistemleriyle korunmasını sağlar. Kurulu sistemin etkinliği periyodik ölçümle doğrulanmalıdır.

Yıldırımdan korunma tesisatı, çatıya birkaç çubuk dikmekle kurulan bir donanım değil, binanın geometrisine ve kullanımına göre boyutlandırılan bütünleşik bir sistemdir. Tasarım, yapının konumu, yüksekliği, çatı biçimi, içindeki insan yoğunluğu ve barındırdığı elektronik donanım dikkate alınarak yapılan risk değerlendirmesiyle başlar. Bu değerlendirme, yapının hangi koruma seviyesine göre boyutlandırılacağını belirler; seçilen seviye de yakalama ağının göz aralığını, indirme iletkenlerinin sayısını ve topraklama düzeninin biçimini doğrudan etkiler. Risk değerlendirmesi atlanıp doğrudan malzeme listesi çıkarıldığında, sistem ya gereksiz büyük ya da koruma sağlamayacak kadar seyrek kalır.

Sistem üç işlevsel katmandan oluşur: yıldırım akımını yakalayan uçlar, akımı çatıdan zemine taşıyan indirme iletkenleri ve akımı toprağa dağıtan topraklama düzeni. Bu katmanların kesitleri ve malzemeleri birbiriyle uyumlu seçilmelidir; bakır iletkenin galvaniz çelik bir bağlantı elemanıyla doğrudan birleştirilmesi, zamanla korozyona yol açan bir ayrıntıdır. Projede yalnızca güzergâhlar değil, birleşim noktalarının tipi, test klemenslerinin konumu ve çatı üstündeki mekanik donanımların sisteme nasıl dahil edileceği de gösterilir. Ayrıca yapıya giren su, doğalgaz ve elektrik hatlarının ortak bir eşpotansiyel barada birleştirilmesi planlanır.

Kapsam

• Yıldırım risk analizi (koruma seviyesi belirleme)
• Yakalama ucu (aktif Franklin çubuğu veya Faraday kafesi) seçimi ve yerleşimi
• İniş iletkenleri güzergâh planı
• Paratoner topraklama sistemi projesi
• İletken/elektrot malzeme seçimi (bakır, galvaniz, paslanmaz çelik)
• Periyodik paratoner ölçümü ve raporlanması

Süreç Nasıl İşler?

Koruma hacmi: yuvarlanan küre, ağ ve koruma açısı

Koruma hacminin belirlenmesinde en yaygın yöntem yuvarlanan küre yöntemidir. Seçilen koruma seviyesine karşılık gelen yarıçapta sanal bir küre, yapının üzerinde her yönden yuvarlanıyormuş gibi düşünülür; kürenin yapıya değdiği her nokta, yakalama ucu gerektiren noktadır. Bu yöntem özellikle kırık çatılarda, çatı üstü klima gruplarında, baca ve asansör makine dairelerinde koruma açısı yönteminin yanılttığı yerleri açığa çıkarır. Düz ve geniş çatılarda ise yakalama ağı yöntemi tercih edilir; iletkenler, koruma seviyesine karşılık gelen göz aralığında bir ızgara oluşturacak biçimde çatı yüzeyine serilir. Koruma açısı yöntemi ise yalnızca tekil direk ve çubuklar gibi sınırlı durumlarda kullanılır ve yükseklik arttıkça geçerliliği daralır.

İndirme iletkenleri, ayırma mesafesi ve aşırı gerilim koruması

İndirme iletkenleri, yapı çevresine olabildiğince eşit aralıklarla ve en kısa güzergâhla dağıtılır; her indirme iletkeninin alt ucuna, ölçüm yapılabilmesi için sökülebilir bir test klemensi konur. İletkenin bina içindeki metal borulara, kablo tavalarına veya donatıya çok yaklaştığı yerlerde ayırma mesafesi hesaplanır. Hesap, indirme iletkeni sayısına, iletken boyunca ölçülen mesafeye, koruma seviyesine ve aradaki yalıtkan malzemeye bağlıdır; gerekli mesafe sağlanamıyorsa iki metal arasında bilinçli bir eşpotansiyel bağlantı kurulur. Dış koruma tek başına yeterli değildir: bina girişindeki ana panoya darbe akımına dayanacak birinci kademe parafudr, tali panolara ikinci kademe, hassas cihazların hemen yakınına ise üçüncü kademe koruma planlanır.

Sayısal örnek

Örnek olarak plan boyutları 24 m x 15 m, yüksekliği 18 m olan altı katlı bir ofis binası ele alınabilir. Risk değerlendirmesi sonucunda üçüncü koruma seviyesi seçildiğinde, yuvarlanan küre yarıçapı 45 m, yakalama ağının göz aralığı 15 m x 15 m ve indirme iletkenleri arasındaki ortalama aralık 15 m olarak alınır. Çatı çevresi 78 m olduğundan en az altı adet indirme iletkeni gerekir; 18 m yükseklikle birlikte bu, yaklaşık 115 m düşey iletken demektir. Çatıdaki yakalama ağı için ara iletkenle birlikte yaklaşık 95 m iletken hesaplanır. Altı test klemensi zeminden yaklaşık 1,5 m yükseklikte konumlandırılır ve temel topraklayıcıya ek olarak bina çevresinde halka topraklayıcı öngörülür. Saha keşfi bir gün, hesap ve çizim üç iş günü sürer.

Bu işte sık yapılan hata

En sık karşılaşılan hata, yakalama uçlarının çatıya yerleştirilip topraklama tarafının mevcut tesisata rastgele bağlanmasıdır; bu durumda yıldırım akımı bina içindeki topraklama iletkenleri üzerinden ilerler. İkinci hata, çatı üstündeki metal donanımların sisteme dahil edilmemesidir: klima dış üniteleri, uydu antenleri, güneş paneli taşıyıcıları ve havalandırma bacaları çoğu zaman koruma hacminin dışında kalır. Üçüncüsü, test klemensi konulmaması veya erişilemeyecek bir yüksekliğe konmasıdır; bu, periyodik ölçümü fiilen imkânsızlaştırır. Dördüncüsü, parafudrların tek kademe olarak yalnızca ana panoya konulup hassas cihazların korunmuş sayılmasıdır.

Yönetmelik ve Mevzuat

Yıldırımdan korunma tesisatı TS EN 62305 standart serisi esas alınarak tasarlanır; seri, genel ilkeler, risk yönetimi, yapısal hasar ve can güvenliği ile elektrik ve elektronik sistemlerin korunması bölümlerinden oluşur. Uygulama ve ölçüm tarafında Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ile Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği hükümleri birlikte değerlendirilir. İş güvenliği kapsamındaki periyodik kontrol yükümlülükleri İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında takip edilir.

İlgili içerikler: Paratoner nedir, hangi binalarda zorunludur? · Fiyat aralığını hesaplayın · Tüm hizmetler · Teklif alın

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler