Kaçak Akım Rölesi Nasıl Bağlanır? Tali Panoda En Sık 5 Hata

00:00 İki pano, ikisi de çalışıyor, biri yanlış

Bu iki panoya bakın. Kapakları kapalı. İkisi de temiz görünüyor. İkisi de çalışıyor. Bağlı oldukları katta ışıklar yanıyor, prizler çalışıyor. Ama bu panolardan biri yanlış yapılmış. Fark kapağın üstünde değil. Fark kapağın arkasında. Bugün bu panonun içindeki beş hatayı açacağız. Kaçak akım rölesinin doğru bağlantısı da dahil. Sonda da bir bonus var: tek hat şeması hiç kaybolmayan pano.

00:27 Bu videoda ne göreceksiniz

Her hatayı önce göstereceğim, sonra kapağı açıp kanıtlayacağım. Ardından doğrusunu usta adım adım yapacak. Sonda da kapak kapanmadan önce çoğu ekibin atladığı bir kontrol var. Bu kanalda sahada sık yapılan tesisat hatalarını, doğrularıyla birlikte animasyonla anlatıyoruz. Amacımız kimseyi suçlamak değil. Aynı hatanın bir daha yapılmaması.

00:51 Önce güvenlik: üst panodan kesme, kilitleme, ölçme

Önce şunu söyleyeyim. Panoda enerji varken çalışılmaz. Bu sahne yanlış, burada durduruyoruz. Tali panonun kendi giriş şalterini kapatmak yetmez. Şalterin girişi hâlâ enerjilidir. Usta panoyu besleyen üst panodaki çıkışı kesiyor, kilitliyor ve etiketliyor. Panoya ikinci bir kaynak geliyorsa, jeneratör ya da kesintisiz güç, o da ayrıca kesilir. Ölçü aleti önce bilinen bir kaynakta denenir. Alet sağlam mı, bundan emin olunur. Sonra giriş tarafında bütün iletkenler arasında gerilim olmadığı ölçülür. Ardından alet bir kez daha denenir. Şalterin konumuna bakmak yetmez. Gerilimsizliği ölçü aleti doğrular.

01:35 Kaçak akım rölesi nedir? 30 mA ve 300 mA

Kaçak akım rölesi ne yapar, kısaca bakalım. Röle, giden akımla dönen akımı karşılaştırır. Normalde ikisi eşittir. Akımın bir kısmı başka yoldan toprağa kaçarsa fark oluşur. Fark rölenin hassasiyetini aşınca röle devreyi açar. İnsan hayatını korumak için otuz miliamperlik kaçak akım rölesi kullanılır. Yangına karşı koruma için ana panoda üç yüz miliamperlik kaçak akım rölesi kullanılır. Yalnız kaçak akım rölesi aşırı yüke ve kısa devreye karşı korumaz. O görev sigortanındır. Kaçak akım ve aşırı akım korumasını birlikte yapan tipler de vardır. Bir şart daha. Nötr ve koruma iletkeni tek iletkense, kaçak akım rölesi kullanılmaz.

02:19 Hata 1: Rakorsuz kablo girişi, çapaklı delik

Birinci hata. Kabloyu panoya rakorsuz, korumasız sokmak. Delikler gelişigüzel açılmış, kenarları çapaklı. Kablolar doğrudan sacın kenarından geçiyor. İlk gün bir şey olmaz. Ama kablo her titreşimde o kenara sürtünür. Bakın, aylar sonra kılıf kesilmiş. İç yalıtım ortaya çıkmış. Aynı delikten toz giriyor. Panonun koruma derecesi de bozuluyor. Kablo hiçbir yere tutturulmamış. Bütün ağırlığı klemenste. Bu ağırlık her gün vidayı biraz zorlar. Bağlantı zamanla gevşer. Doğrusu şu. Delik pano zımbasıyla ya da uygun bir delik açıcıyla açılır. Delik temiz ve yuvarlak olur. Kenarındaki çapak alınır. Her deliğe kabloya uygun rakor takılır. Rakor hem kabloyu korur, hem deliği kapatır. Rakor boyutu ve panonun koruma derecesi projeden alınır. Kablo panonun içinde kelepçeyle taşıyıcıya tutturulur. Ağırlık klemense değil, kelepçeye biner. İletken klemense gergin değil, rahat bir kavisle iner. Sahadan bir ipucu. Kullanılmayan delik açık bırakılmaz. Uygun tapayla kapatılır.

03:30 Hata 2: Yüksüksüz uç, bir klemense üç iletken

İkinci hata. Çok telli iletkeni yüksüksüz bağlamak ve bir klemense birçok iletken sıkıştırmak. Ucu parmakla bükülmüş, doğrudan vidanın altına girmiş. Bakın, iki ince tel dışarı taşmış. Komşu klemense doğru uzanıyor. Vida yalnız birkaç teli sıkıyor. Kalanlar boşta. İletkenin kesiti kâğıt üstünde doğru. Ama bağlantı noktasında o kesit yok. Yandaki sigortada ise bir klemense üç iletken sıkıştırılmış. İnce olan kalınların arasında boşta kalmış. Hafifçe çekince yerinden çıkıyor. Doğrusu şu. Çok telli iletkenin ucuna yüksük takılır. Yüksük kesite uygun seçilir ve yüksük pensesiyle sıkılır. Sıradan pense değil. Yüksüğün boyu klemensin derinliğine uygun olur. Dışarıda çıplak kısım kalmaz. Bir klemense kaç iletken bağlanabileceği üretici talimatında yazar. Birden çok çıkış gerekiyorsa tarak bara ya da dağıtım klemensi kullanılır. Usta her iletkeni yerine oturttuktan sonra hafifçe çekip kontrol ediyor. Sahadan bir ayrıntı. Yüksük pensesi ve yüksük kutusu yoksa, iş sahada mutlaka yüksüksüz biter. Şimdiye kadar ikisini gördük. Sırada kaçak akım rölesinin bağlantısı var. Ama en pahalıya patlayan hata dördüncüsü. Çünkü kaçak akım rölesi bile onu görmez. Devam ediyoruz.

04:58 Hata 3: Kaçak akım rölesi nasıl bağlanır? (nötr karışması)

Üçüncü hata. Kaçak akım rölesini yanlış bağlamak. Bu panoda iki röle var. Birinci rölenin altındaki bir devrenin nötrü, ikinci rölenin barasına bağlanmış. O priz devresinde hiçbir şey çalışmadığı sürece sorun görünmez. Diğer devreler normal. Bir gün biri o prize su ısıtıcısını takıp açıyor. Arıza yok ama röleler atıyor. Bütün kat karanlıkta kalıyor. Röleyi kaldırıyorsunuz, tekrar atıyor. Röle bozuk sanılıp değiştirilir. Ama röle doğru çalışıyor. Faz bir röleden gidip nötr başka bir röleden dönerse, iki röle de fark görür. Yük çektiği anda fark rölenin hassasiyetini aşar. Bu yüzden çoğu zaman ikisi birden atar. Doğrusu şu. Rölenin girişine bütün fazlar ve nötr bağlanır. Koruma iletkeni röleden geçmez. Doğrudan koruma iletkeni barasına gider. Rölenin çıkışında nötr ile koruma iletkeni bir daha birleştirilmez. Her rölenin kendi nötr barası vardır. Bir rölenin altındaki devrenin fazı da nötrü de oradan geçer. Nötr baraları etiketlenir. Hangi bara hangi röleye ait, kapağı açan herkes görür. Usta her devrenin nötrünü tek tek takip ediyor. Faz hangi rölenin altındaysa nötr de onun barasında. Sahadan bir ipucu. Sürekli atan bir röle devreden çıkarılmaz, köprülenmez. Neden attığı ölçerek bulunur. Bağlantı, yalıtım ve cihazlar tek tek kontrol edilir.

06:28 Hata 4: Torksuz, gevşek bağlantı

Dördüncü hata. Ve en pahalısı. Bağlantıyı torksuz, "elle yeter" diye sıkmak. Tork tornavidası çantada duruyor. Usta vidaları eliyle sıkıyor ve kapağı kapatıyor. Pano çalışıyor. Hiçbir uyarı yok. Aylar sonra yük altında termal kamerayla bakalım. Termal kamera kapağın arkasını göremez. Bu yüzden kapak açılarak, yük altında bakılır. Bu kontrolü yalnız yetkili kişi yapar. Uygun koruyucu donanımla, mesafeden, panoya dokunmadan. Bakın, bir klemens diğerlerinden çok daha sıcak. Gevşek bağlantıda temas azalır. Temas azalınca o nokta ısınır. Isınan nokta daha da gevşer. Isınan klemens fark edilmezse yangına yol açabilir. Can ve mal kaybı yaşanabilir. Kaçak akım rölesi bunu görmez. Çünkü akım kaçmıyor. Giden akım yine dönüyor. Enerjiyi kesip bakıyoruz. Klemensin plastiği kararmış, yalıtım renk değiştirmiş. Doğrusu şu. Her bağlantı tork tornavidasıyla sıkılır. Sıkma değeri üretici talimatında yazar. Cihazın üstünde ya da katalogunda. Fazla sıkmak da hatadır. Vida ya da klemens zarar görür. Usta sıktığı her vidaya işaret kalemiyle küçük bir çizgi çekiyor. Sonradan dönüp dönmediği görünür. Kararmış klemens temizlenmez, değiştirilir. İletkenin ısınmış ucu da kesilip yeniden hazırlanır. Sahadan bir ipucu. Termal kontrol teslimde bir kez yetmez. Yük oturduktan sonra tekrarlanır.

08:00 Hata 5: Etiketsiz pano, boş şema cebi

Beşinci hata. Panoyu etiketsiz, şemasız bırakmak. Sigortaların altında tek bir yazı yok. Şema cebi boş. Bir gün bir odadaki priz değiştirilecek. Usta tahminle bir sigortayı kapatıyor. Neyse ki önce ölçüyor. Prizde hâlâ gerilim var. Yanlış sigorta. Sonra sigortalar tek tek deneniyor. Bir priz için yarım saat kayboluyor. Doğrusu şu. Her sigortanın altına devre numarası ve beslediği mahal yazılır. Röleler ve nötr baraları da etiketlenir. Hangi devre hangi rölenin altında, belli olur. Kapağın dışına panonun adı ve beslendiği yer yazılır. Şema cebine panonun güncel tek hat şeması konur. Sahadaki her değişiklik şemaya da işlenir. Etiket metinleri projedeki adlarla aynı olur. Etiket olsa bile, çalışmadan önce ölçmek kuralı değişmez. Etiket yol gösterir, ölçüm doğrular.

08:57 Özet

Hızlıca toparlayalım. Bir. Delik temiz açılır, kablo rakorla girer, kelepçeyle tutturulur. İki. Çok telli uca yüksük takılır. Bir klemense üreticinin izin verdiği kadar iletken. Üç. Röleden bütün fazlar ve nötr geçer. Koruma iletkeni geçmez. Nötrler karışmaz. Dört. Her bağlantı tork tornavidasıyla sıkılır ve işaretlenir. Beş. Her devre etiketlenir, şema cebinde güncel şema durur.

09:28 Test butonu yetmez: test cihazıyla ölçüm ve kayıt

Sona bir kontrol bıraktım. Çoğu ekip burada yarım bırakıyor. Kapağı kapatmadan önce aletlerinizi sayın. Bakın, bir tornavida panonun dibinde unutulmuş. Tel kırpıntılarını ve bakır tozunu da süpürgeyle alın. Kırpıntı iki bara arasına düşebilir. Kaçak akım korumasının etkinliği işletmeye almadan önce denetlenir. Bunu yönetmelik de ister. Enerji yetkili kişinin kararıyla verilir. Sonra herkes rölenin test butonuna basar. Test butonu yalnız rölenin mekanizmasını dener. Gerçek açma süresini ve topraklamayı doğrulamaz. Röle, kaçak akım test cihazıyla ölçülür. Cihaz prize takılır, kimse iletkene dokunmaz. Sonuç kaydedilir. Hangi devre, hangi koşul, sonuç, kabul sınırı, cihaz ve tarih. Bu kontrollerin bir sayfalık listesini açıklamaya koydum.

10:18 Bonus: karekodlu tek hat şeması

Son olarak bir bonus. Şema cebindeki kâğıt zamanla yıpranır, kaybolur ya da eski kalır. Bunun basit bir çözümü var. Pano kapağına bir karekod etiketi yapıştırılır. Karekod, panonun güncel tek hat şemasına götürür. Telefonla okutan herkes şemaya hemen ulaşır. Şema kâğıtla birlikte kaybolmaz. Karekod sabit bir adrese gider. Şema güncellenince karekodu değiştirmek gerekmez. Biz bunu bir projemizde uyguladık. Kullanıcı şemaya her zaman ulaşıyor.

10:50 Kapanış

İki pano da çalışıyordu. Ama yalnız birinin kapağını açmak güvenli ve kolay. Panonun kalitesi kapağın arkasındaki düzende saklıdır. Bir sonraki videoda bu rölenin neden durup dururken attığını, ölçerek tek tek bulacağız.