Kaçak Akım Rölesi Neden Atar? Sürekli Atıyorsa Yapılan 5 Hata

00:00 İki usta, iki pano, ikisinde de röle attı

Bu iki panoda da kaçak akım rölesi attı. Bütün kat karanlıkta kaldı. İki usta çağrıldı. Birincisi yeni bir röle getirdi ve eskisini değiştirdi. İkincisi röleye dokunmadan önce ölçü aletlerini çıkardı. Bir hafta sonra birinci panodaki röle yine atıyor. Kaçak akım rölesi neden atar? Bugün sahada en sık yapılan beş yanlış müdahaleyi göreceğiz. Ve her birinde rölenin aslında ne söylediğini ölçerek bulacağız.

00:29 Bu videoda ne göreceksiniz

Her hatada önce yanlış müdahaleyi göstereceğim. Sonra sorunun gerçek kaynağını ölçerek bulacağız. Ardından doğrusunu usta adım adım yapacak. Sonda da teşhisi yarı yarıya çözen basit bir alışkanlık var. Bu kanalda sahada sık yapılan tesisat hatalarını, doğrularıyla birlikte animasyonla anlatıyoruz.

00:50 Önce güvenlik: atan röle zorla kaldırılmaz

Önce bir uyarı. Atan röleyi art arda zorla kaldırmak çözüm değildir. Röle bir sebeple açtı. O sebep ortadan kalkmadan her kaldırışta aynı tehlike geri gelir. Panoda çalışılacaksa, önceki videoda gösterdiğimiz gibi enerji üst panodan kesilir, kilitlenir ve etiketlenir. Gerilim olmadığı ölçü aletiyle doğrulanır. Enerji altında yapılması gereken ölçümleri yalnız yetkili kişi yapar. Uygun koruyucu donanımla ve dokunmadan.

01:20 Hata 1: Röleyi bozuk sanıp değiştirmek (teşhis tablosu)

Birinci hata. Röle atıyor diye röleyi bozuk sanıp değiştirmek. Usta eski röleyi söküyor, yenisini takıyor. Röle kalkıyor, ışıklar yanıyor. Herkes rahatlıyor. Bir hafta sonra yeni röle de atıyor. Para da zaman da gitti. Eski röleyi test cihazıyla ölçüyoruz. Röle açıyor, açma süresi de uygun. Röle sağlammış. Röle çoğu zaman bozuk değildir. Görevini yapıyordur. Devrede bir yere akım kaçıyordur. Doğrusu şu. Önce rölenin kendisi kaçak akım test cihazıyla ölçülür. Röle gerçekten arızalı olabilir. Bunu tahmin değil, test cihazı söyler. Röle sağlamsa ilk soru şudur: Röle ne zaman atıyor? Kaldırır kaldırmaz atıyorsa, devrede kalıcı bir bağlantı ya da yalıtım hatası vardır. Belli bir cihaz çalışınca atıyorsa, sorun o cihazda ya da o devrededir. Yağmurdan ya da yerler yıkandıktan sonra atıyorsa, bir yere nem girmiştir. Tek bir cihazla değil de çok cihaz açıkken atıyorsa, kaçak akımlar toplanıyordur. Sıradaki dört hata bu dört cevabın içinden çıkıyor.

02:31 Hata 2: Yalnız fazı kesip "buldum" demek (nötr–PE teması)

İkinci hata. Sigortaları tek tek kapatıp, röle tuttuğu anda sorunu bulduğunu sanmak. Usta sigortaları sırayla kapatıyor ve her seferinde röleyi kaldırıyor. Röle yine atıyor. Bir denemede röle tutuyor gibi oluyor. Usta o devreyi kapalı bırakıp gidiyor. Ertesi gün röle yine atıyor. Bakın, sorun bir priz kutusunda. Nötr iletkenin yalıtımı ezilmiş, koruma iletkenine değiyor. Sigorta yalnız fazı keser. Nötr ise röleye bağlı kalmaya devam eder. Başka devrelerin dönüş akımının bir kısmı bu temastan koruma iletkenine kaçar. Röle farkı görür ve atar. Yani sigortayı kapatmak, nötrdeki bir hatayı ayırmaz. Doğrusu şu. Enerji kesilir, kilitlenir, gerilim olmadığı ölçülür. Her devrenin nötrü nötr barasından ayrılır. Hangi nötr hangi devreye ait, etiketten bellidir. Ölçümden önce LED sürücüler ve elektronik cihazlar devreden ayrılır. Yalıtım direnci ölçerle her devrede nötr ile koruma iletkeni arası ölçülür. Yedi devre iyi. Biri kötü. Hatalı devre ölçüyle bulundu. Priz kutusu açılıyor. Ezilmiş iletken değiştiriliyor. Ölçüm tekrarlanıyor ve bu kez iyi. Sahadan bir ipucu. Önceki videodaki karışık nötr de aynı yolla bulunur. Her nötr kendi barasında mı, tek tek bakılır.

03:55 Hata 3: Nemi "kurusun" diye beklemek

Üçüncü hata. Nem yüzünden atan röleyi "kurusun, geçer" diye bırakmak. Yağmur yağıyor. Dış cephe aydınlatmasının olduğu devrede röle atıyor. Ertesi gün hava güneşli. Röle kalkıyor. Usta buatın etrafına bant sarıp gidiyor. Bir sonraki yağmurda röle yine atıyor. Bakın, buatın içi. Kablo üstten girmiş, girişte rakor yok. Su kablonun üstünden süzülüyor ve doğrudan buatın içine damlıyor. Klemensler oksitlenmiş. Buatın dibinde su birikmiş. Islanan yalıtım akımı koruma iletkenine kaçırır. Kuruyunca geçer, ıslanınca yine başlar. Doğrusu şu. Enerji kesilir. Armatürün sürücüsü devreden ayrılır. Devrenin yalıtım direnci ölçülür. Sonuç kötü. Nem tahmin değil, ölçüyle doğrulandı. Buat değiştirilir. Koruma derecesi dış ortama uygun olanı seçilir. Değer projeden alınır. Kablolar buata alttan ve rakorla girer. Ekler buatın içinde, uygun klemensle yapılır. Bant ek yapmanın da, su yalıtımının da yerine geçmez. Ölçüm tekrarlanıyor. Bu kez sonuç iyi. Sahadan bir ipucu. Kablo buata girmeden önce aşağı doğru küçük bir kavis yapsın. Su kavisten damlar, içeri girmez. Üç sebebi gördük. Ama en tehlikeli hata dördüncüsü. Çünkü o hata röleyi değil, insanı tehlikeye atıyor. Devam ediyoruz.

05:28 Hata 4: Röleyi iptal etmek / büyüğünü takmak

Dördüncü hata. Ve en tehlikelisi. Sürekli atan röleyi iptal etmek ya da daha büyüğünü takmak. İnternette en çok aranan sorulardan biri bu: Kaçak akım rölesi nasıl iptal edilir? Bunun cevabını bu kanalda vermeyeceğiz. Çünkü doğru cevap: iptal edilmez. Otuz miliamperlik rölenin yerine üç yüz miliamperlik takmak da aynı hatadır. Üç yüz miliamperlik röle insan hayatı için değil, yangına karşı koruma için kullanılır. Bakın, bu banyoda şofbenin koruma iletkeni bağlı değil. Gövdeye akım kaçıyor. Röle yerinde olsaydı açardı. Röle iptal edildiği için hiçbir şey olmuyor. O gövdeye ilk dokunan kişinin üzerinden akım geçer. Sonuç can kaybı olabilir. Röle sürekli atıyorsa sizi rahatsız etmiyor. Sizi bir tehlikeye karşı uyarıyor. Doğrusu şu. Röle yerinde kalır. Hassasiyeti projede ne yazıyorsa o olur. Atmasının sebebi, önceki hatalardaki gibi ölçerek bulunur ve giderilir. Bu banyoda şofbenin koruma iletkeni bağlanıyor. Koruma iletkeninin sürekliliği ölçülüyor. Sonuç iyi. Sahadan bir ipucu. Çoğaltıcının ya da uzatma kablosunun toprak kontağını bantlamak da aynı hatadır.

06:46 Hata 5: Bütün prizleri tek röleye yüklemek

Beşinci hata. Bütün priz devrelerini tek bir rölenin altına toplamak. Bu ofiste yirmi bilgisayar ve birkaç yazıcı var. Bütün prizler aynı rölenin altında. Elektronik cihazlar normal çalışırken de çok küçük bir kaçak akım verir. Bu bir arıza değildir. Ama aynı rölenin altında bu küçük akımlar toplanır. Sabah herkes bilgisayarını açıyor. Toplam, rölenin hassasiyetine yaklaşıyor. Bir yazıcı daha açılıyor ve röle atıyor. Usta "röle çok hassas" diyor. Hassas değil. Röle doğru çalışıyor. Hatalı olan, bütün yükün tek röleye verilmiş olması. Yetkili kişi kaçak akım pens ampermetresiyle devreleri tek tek ölçüyor. Pens kabloya dokunmadan çevresini sarar. Her devre ayrı ayrı küçük. Ama rölenin altındaki toplam sınıra yakın. Doğrusu şu. Priz devreleri birden fazla röleye bölünür. Hangi devrenin hangi rölenin altında olacağı projede belirlenir. Elektronik yük besleyen devrelerde röle tipi, beslenen yüke göre projede ve üretici önerisiyle seçilir. Röleler bölününce her biri rahat çalışır. Bir röle atarsa bütün ofis karanlıkta kalmaz.

08:02 Özet

Hızlıca toparlayalım. Bir. Röle değiştirilmeden önce test cihazıyla ölçülür. İlk soru: Ne zaman atıyor? İki. Sigorta yalnız fazı keser. Nötr ayrılır, yalıtım ölçülür. Üç. Nem beklenmez. Ölçülür, buat ve kablo girişi düzeltilir. Dört. Röle iptal edilmez, büyüğü takılmaz. Sebep bulunur. Beş. Priz devreleri röleler arasında projeye göre bölünür.

08:32 Sürpriz: röle atma kaydı

Sona bir alışkanlık bıraktım. Çoğu teşhisi yarı yarıya çözer. Pano kapağının içine küçük bir kayıt kartı koyun. Adı: röle atma kaydı. Röle her attığında bir satır yazılır. Tarih, saat, hava, o an çalışan cihaz ve röleyi kim kaldırdı. Birkaç kayıttan sonra hangi duruma uyduğu kendiliğinden görünür. Bu örnekte her kayıtta yağmur var. Usta nemi aramaya oradan başlıyor. Teşhis tablosunu ve kayıt kartını açıklamaya koydum.

09:03 Kapanış

Röle atıyorsa size bir şey söylüyor. Onu susturmak değil, dinlemek gerekir. Bir sonraki videoda sorti hesabını, normal ve paralel sortiyle adım adım yapacağız.