Aynı proje paftasından iki ayrı kişi elektrik metrajı çıkardı ve iki cetvel birbirini tutmuyor: birinde bazı kalemler fazla, bazıları hiç yok. Bina aynı; fark paftanın nasıl okunduğunda. Bu videoda projeden elektrik metrajını adım adım çıkarıyoruz: metrajın keşfe nasıl dönüştüğü, masaya konacak belgeler, yerinde keşif güvenliği, beş yaygın hata ve sonda tek hat şemasıyla çapraz kontrol. Kısa kural: sayıma lejanttan başlanır, kat tekrarı ayrı çarpanla yazılır, her fiziksel öğe bir kez sayılır, zayıf akım, besleme hatları, pano içi ve topraklama cetvele girer, poz tesisat tipine göre seçilir ve tarifi okunur.
Bölümler
- Aynı pafta, iki farklı metraj
- Metraj nedir, keşfe nasıl dönüşür?
- Hazırlık: belgeler ve yerinde keşif güvenliği
- Hata 1: Lejanta bakmadan saymak
- Hata 2: Kat tekrarını yanlış uygulamak
- Kontrol edilemeyen metraj
- Hata 3: Mükerrer sayım
- Hata 4: Unutulan kalemler: zayıf akım, besleme hatları, pano içi
- Hata 5: Tesisat tipine uymayan poz seçmek
- Kısa tekrar
- Sürpriz: metrajı tek hat şemasıyla çapraz kontrol
- Kapanış
5 hata ve doğrusu
- Hata 1: Lejanta bakmadan saymak
Doğrusu: Sayıma lejanttan başlanır; her sembol için birimiyle ayrı satır açılır. Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri ayrı kalemdir. - Hata 2: Kat tekrarını yanlış uygulamak
Doğrusu: Normal kat bir kez sayılır, tekrar sayısı ayrı çarpan olarak yazılır; zemin, bodrum ve çatı kendi paftalarından ayrı sayılır. - Hata 3: Aynı kalemi iki kez saymak
Doğrusu: Paftalar eşleşme çizgisine göre ayrılır; her fiziksel öğe tek bir paftaya ait sayılır, pano bir kez yazılır. - Hata 4: Görünmeyen kalemleri unutmak
Doğrusu: Cetvel gruplara ayrılır: aydınlatma, priz, besleme hatları, panolar, topraklama ve zayıf akım; pano içi malzeme tek hat şemasından çıkarılır. - Hata 5: Tesisat tipine uymayan poz seçmek
Doğrusu: Önce mahal grubunun tesisat tipi belirlenir, sonra uyan poz seçilir ve tarifi baştan sona okunur; kapsamdaki kalem ayrıca fiyatlanmaz.
Videonun tam metni
Aynı pafta, iki farklı metraj
Aynı proje paftası. İki ayrı kişi elektrik metrajı çıkardı. İki cetvel birbirini tutmuyor. Birinde bazı kalemler fazla, bazıları hiç yok. Bina aynı. Fark paftanın nasıl okunduğunda. Bugün projeden elektrik metrajını adım adım çıkaracağız. Keşifte sık unutulan kalemleri ve beş yaygın hatayı birlikte göreceğiz.
Metraj nedir, keşfe nasıl dönüşür?
Her hatayı önce göstereceğim, sonra paftayı açıp kanıtlayacağım. Ardından doğru sayımı birlikte yapacağız. Metraj, projedeki her imalatın miktarını çıkarmaktır. Keşif bedeli ise bu miktarların uygulanabilir birim fiyatlarla değerlendirilmesidir. Videoda "projeden" dediğimiz değer, güncel mevzuata ve standartlara uygun onaylı projeden ve üretici talimatından gelir. Proje mevzuatla çelişirse iş durur, proje sorumlusundan yazılı çözüm alınır. Fiyat söylemeyeceğiz. Yaklaşık maliyette uygulanabilir güncel birim fiyat kullanılır. Hakedişte ise sözleşmedeki fiyat ve fiyat farkı usulü uygulanır. İkisi karıştırılmaz. Sonda da metrajı bitirmeden önce sık atlanan bir kontrol var.
Hazırlık: belgeler ve yerinde keşif güvenliği
Önce elimizdeki belgeleri toplayalım. Metraj yalnız plan paftasından çıkmaz. Lejant, tek hat şeması, teknik şartname ve birim fiyat tarifi aynı masada olur. Paftaların revizyon numarası ve tarihi kontrol edilir. Eski revizyondan çıkan metraj işe yaramaz. Sözleşmedeki iş tanımı da önemlidir. Hangi kalemin kimin işi olduğunu o söyler. Bazen metraj masada bitmez, mevcut binaya gidilir. Şantiye de bir çalışma alanıdır. Giriş izni alınır. Baret, iş ayakkabısı ve yelek giyilir. Asma tavanın içine makaslı platformdan bakılır. Platform, kemer ve bağlantı yöntemi risk değerlendirmesi ve üretici talimatına göre seçilir. Pano kapağını keşif yapan kişi açmaz. Bu işi, iş için eğitim almış yetkili kişi yapar. Önce bütün besleme kaynakları ve iş sınırı belirlenir. Sonra ayırma yapılır. Ana giriş, UPS, güneş paneli, akü, jeneratör ve yardımcı devreler ayrı ayrı ayrılır. Ayırıcının sıfır konumu açık, bir konumu kapalı demektir. İkisi de gerilim kanıtı değildir. Kilit ve etiket takılır. Kilidin sahibi bellidir, başkası enerji veremez. Depolanmış enerji üretici yöntemiyle güvenli duruma alınır. Geri besleme yolları da ayrılır. Akü boşaltılmaz. Ayırması ürünün kendi prosedürüyle yapılır. En son, müdahale edilecek her noktada uygun cihazla gerilim olmadığı doğrulanır. Cihaz ölçümden önce ve sonra bilinen bir kaynakta denenir. İşe özgü tedbirler de alınınca güvenli çalışma kartı yeşile döner. Enerjili ölçüm ayrı bir iştir, ayrı risk değerlendirmesi ister. Keşif yapan kişi yalnız bakar ve fotoğraflar. Fotoğraf, ölçümün yerine geçmez. İş bitince testler, bağlantılar, kapak ve bariyerler tamamlanır. Kişiler ve aletler sayılır. Kilit ve izin kapatılır, enerji kontrollü olarak verilir.
Hata 1: Lejanta bakmadan saymak
Birinci hata. Lejanta bakmadan saymaya başlamak. Bu paftada üç priz sembolü birbirine çok benziyor. Hepsi aynı satıra, topraklı priz diye yazılmış. Koridordaki acil aydınlatma armatürü de normal armatür sayılmış. Lejantı açıyoruz. Bu üç sembol aslında üç ayrı kalem: topraklı priz, UPS prizi ve etanj priz. Bunların malzemesi ayrı, pozu ayrı ve beslendiği hat da çoğu zaman ayrıdır. Acil aydınlatma armatürü de ayrı kalemdir. Kapı üstündeki acil yönlendirme armatürü de öyle. Bunlar normal armatür sayılırsa keşifte görünmezler. Sahada eksik kalırlarsa bir yangında kaçış yolu karanlıkta kalabilir. Doğrusu şu. Sayıma lejanttan başlanır. Lejanttaki her sembol için cetvelde ayrı bir satır açılır. Her satırın birimi de yazılır. Sayılan kalem ile metreyle ölçülen kalem karışmaz. Lejantta karşılığı olmayan bir sembol varsa tahmin edilmez. Proje sorumlusuna sorulur, cevabı not edilir. Sahadan bir ipucu. Sayım bitince lejanttaki her satırın cetvelde bir karşılığı olmalı. Karşılığı olmayan satır ya gerçekten yoktur ya da unutulmuştur. Bunu tek tek kontrol edin.
Hata 2: Kat tekrarını yanlış uygulamak
İkinci hata. Kat tekrarını yanlış uygulamak. Bu binada normal katlar aynı. Proje tek bir normal kat paftası çizmiş, köşesine "üç kat" diye not düşmüş. Bu not gözden kaçmış. Normal kat yalnız bir kez sayılmış. Öbür taraf ters hatayı yapmış. Zemin kattaki dükkân ve çatı seviyesi de normal kat gibi çarpılmış. Bina kesitinde bakalım. Bir katta iki kopya var, bir kat boş kalmış. Bir kattaki küçük bir eksik, katlarla çarpılınca büyük bir eksiğe dönüşür. Doğrusu şu. Cetvelde her satırın hangi kattan geldiği yazılır. Normal kat bir kez sayılır, kaç kat tekrar ettiği ayrı bir çarpan olarak yazılır. Zemin kat ve çatı seviyesi kendi paftalarından ayrı sayılır. Bodrum varsa o da öyle. Tekrarlanan katlarda farklı daire var mı, ona da bakılır. Örneğin bir dairede ek bir oda olabilir. O fark yalnız o kata eklenir.
Kontrol edilemeyen metraj
İki hatayı gördük. Üçüncüsü fark edilmesi zor olanlardan. Çünkü sayılan her şey gerçekten projede var. Sadece iki kez sayılmış. Devam ediyoruz.
Hata 3: Mükerrer sayım
Üçüncü hata. Aynı kalemi iki kez saymak. Bu kat büyük olduğu için iki paftaya bölünmüş. Ortada iki paftanın üst üste geldiği bir şerit var. O şeritteki armatürler iki paftada da sayılmış. Tali pano hem planda hem tek hat şemasında görünüyor. Cetvele iki ayrı satır yazılmış. Bir de detay paftası var. Bir oda büyütülerek çizilmiş. Oradaki prizler planda sayılanlara eklenmiş. Hepsi gerçekten projede var. Ama her biri bir kez yapılacak, iki kez değil. Doğrusu şu. Paftayı bölen eşleşme çizgisi bulunur. Sayım sınırı bu çizgiye göre yapılır. Her öğe tek bir paftaya ait sayılır. Cetvelde hangi paftadan geldiği yazılır. Tek hat şemasından pano içindeki malzeme ve besleme hatları alınır. Panonun kendisi bir kez yazılır. Detay paftasında plandaki aynı priz tekrar görünüyorsa, o priz bir kez sayılır. Ama detay, planda olmayan ayrı bir imalat gösteriyorsa, o imalat ayrı satır olarak yazılır. Yani tekilleştirilen pafta değil, fiziksel öğedir. Mükerrer sayım keşfi şişirir. Hakedişte de fazla ödemeye ya da uyuşmazlığa yol açabilir. Sahadan bir ipucu. Sayılan her sembolün üstüne bir işaret koyun. İşaretli sembol ikinci kez sayılmaz.
Hata 4: Unutulan kalemler: zayıf akım, besleme hatları, pano içi
Dördüncü hata. Görünmeyen kalemleri unutmak. Bu cetvelde armatür var, priz var, anahtar var. Ama metraj burada bitmiş. Zayıf akım paftası hiç açılmamış. Data, telefon ve televizyon hatları cetvelde yok. Yangın algılama dedektörleri ve diafon da yok. Projede varsa bunlar da metrajın parçasıdır. Başka yüklenicinin işi olsa da projedeki sistem koordinasyon kontrolünden çıkmaz. Tek hat şemasına da bakılmamış. Kolon hattı ve tali pano besleme kablosu yazılmamış. Pano içindeki kaçak akım koruma cihazı, otomatik sigortalar ve topraklama kalemleri de eksik. Unutulan bir koruma cihazı keşifte yoksa bütçede de yoktur. Sahada atlanırsa can güvenliği riske girer. Doğrusu şu. Cetvel baştan gruplara ayrılır. Aydınlatma, priz, besleme hatları, panolar ve topraklama. Sonra zayıf akım. Projede hangi sistem varsa o sistemin paftası ayrıca açılır. Sorti pozunun tarifinde kapsanan hat ayrıca fiyatlanmaz. Ama tarif bir uzunluk sınırı koyuyorsa, sınırı aşan linye kısmı tarifin gösterdiği pozdan ayrıca ödenir. Kolon ve besleme hatları ise zaten ayrı kalemdir. Sortilerin nasıl sayıldığını anlatan ilgili videomuz yakında yayında. Pano içindeki malzeme tek hat şemasından tek tek çıkarılır. Kablo kanalı, tava ve geçiş yalıtımı da kimin işiyse orada yazılır. Bunu sözleşmedeki iş tanımı söyler.
Hata 5: Tesisat tipine uymayan poz seçmek
Beşinci hata. Tesisat tipine uymayan poz seçmek. Paftada not var. Islak hacimde ve otoparkta etanj tesisat isteniyor. Bazı mahallerde kablo tipi de farklı. Ama keşifte bütün sortiler tek bir poz ailesinden yazılmış. Poz kartını açıp tarifine bakalım. Tarifteki tesisat tipi paftadaki notla uyuşmuyor. Yanlış pozla yazılan kalem, sahada yapılacak işi doğru anlatmaz. Malzeme de bütçe de yanlış çıkar. Doğrusu şu. Önce her mahal grubunun tesisat tipi belirlenir. Bu bilgi onaylı projede ve şartnamede yazar. Sonra bu tipe uyan poz ailesi seçilir. Pozun tarifi baştan sona okunur. Tarif, kalemin neyi kapsadığını söyler. Kablo, boru, anahtar ya da buat dahil mi, oradan anlaşılır. Örneğin bazı sorti tariflerinde buat açıkça kapsamdadır. Kapsamdaki buat, sahada ayrıca sayıldı diye yeniden fiyatlanmaz. Kapsam dışındaki şey de unutulmaz. Kablo kesitini ise yetkili proje sorumlusu, mevzuatın asgarisini ve üretici talimatını sağlayarak belirler. Sorti tarifinde yazan kesit en az kesittir, hesap daha büyüğünü isteyebilir. Kesitli kablo pozu ise belirli bir kabloyu tanımlar. Hesapla gereken kesit, ona uyan pozla eşleştirilir. Uygun poz bulunamazsa yakın poz keyfî seçilmez. Sözleşmedeki yeni birim fiyat usulü izlenir. Kesit seçiminin ayrıntısını sıradaki videomuzda anlatacağız.
Kısa tekrar
Hızlıca toparlayalım. Bir. Sayıma lejanttan başlanır. Her sembol ayrı satır, birimiyle. İki. Kat tekrarı ayrı çarpanla yazılır. Farklı katlar ayrı sayılır. Üç. Her fiziksel öğe tek bir paftaya ait. Detaydaki ayrı imalat ise ayrı satırdır. Dört. Zayıf akım, besleme hatları, pano içi ve topraklama da metrajın parçasıdır. Beş. Poz, tesisat tipine göre seçilir. Tarif okunur, kapsam ona göre ayrılır.
Sürpriz: metrajı tek hat şemasıyla çapraz kontrol
Sona bir kontrol bıraktım. Metrajı bitirince bir kez de tek hat şemasıyla karşılaştırın. Plandaki her linyenin bir devre kimliği vardır. Şemada kaynağı, koruma cihazı ve kablo satırıyla eşleşmeli. Panodaki yedek çıkışlar ayrıca işaretlenir. Prizlerin sayısı, koruma cihazlarının sayısıyla eşitlenmez. Bir devre planda var ama şemada yoksa, ya sayım hatalıdır ya da projede bir eksik vardır. Bunu tahminle kapatmayın. Proje sorumlusuna sorun, cevabı cetvele not edin. Planda sayılan, sahada yapılan, satın alınan ve ödenen miktar ayrı sütunlarda izlenir. Her satırın yanına hangi paftadan ve hangi revizyondan geldiğini yazın. Kontrol eden kişi aynı yoldan gidip aynı sonucu bulabilmeli. Keşif ve proje çalışmalarında kullandığımız aracın bağlantısı açıklamada.
Kapanış
İki cetvel aynı paftadan çıktı. Ama yalnız biri binanın gerçekte ne istediğini anlatıyor. Doğru metraj keşfi büyütmek ya da küçültmek değildir. Keşfi gerçeğe yaklaştırmaktır. Sıradaki videomuzda bu metrajdaki kabloların kesiti ve sigortası nasıl seçilir, ona bakacağız.
Animasyonlardaki değerler temsilidir. Metraj onaylı proje paftalarından, birim ve poz kapsamı ilgili birim fiyat tariflerinden alınmalıdır. Pano kapağı ve enerjili alanlarla ilgili işler yalnız yetkili kişilerce, iş güvenliği önlemleri alınarak yapılır.
Diğer videolar
- Kablo Kesiti ve Sigorta Nasıl Seçilir? Sık Yapılan 5 Yanlış
- Temel Topraklaması Nasıl Yapılır? Sahada En Sık 5 Hata
- Elektrik Sorti Hesabı Nasıl Yapılır? Keşifte En Sık 5 Hata
- Kaçak Akım Rölesi Neden Atar? Sürekli Atıyorsa Yapılan 5 Hata
- Kaçak Akım Rölesi Nasıl Bağlanır? Tali Panoda En Sık 5 Hata
- Aydınlatma Tesisatı Nasıl Çekilir? Asma Tavanda En Sık 5 Hata
- Bu Priz Çalışıyor, Yine de Tesisat Hatalı: Duvarın İçindeki 5 Hata