Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu

Hizmet Tanımı

Orta gerilim (OG) tesisi veya kendi trafo merkezi bulunan fabrika/sanayi tesisleri, '1kV üstü ve altı tesisler SMM' yetkili bir mühendisi periyodik işletme sorumlusu olarak görevlendirmekle yükümlüdür. Bu hizmet, tesisin düzenli bakım, kontrol ve resmî işletme sorumluluğunun sözleşme kapsamında üstlenilmesidir.

İşletme sorumluluğu, tesisin elektrik işletmesine ilişkin teknik kararların tek bir yetkili mühendiste toplanmasıdır. Sorumluluk üstlenildiğinde önce mevcut durum tespiti yapılır: tek hat şemasının güncelliği, hücre tipleri, kesici ve ayırıcı modelleri, ölçü ve koruma akım trafolarının çevirme oranları, röle modelleri ve mevcut ayar kayıtları çıkarılır. Tesis içinde enerji verme ve kesme işlemine kimin yetkili olduğu, hangi manevranın yazılı talimatla yapılacağı belirlenir. İşletme personelinin eğitim durumu ve görev sınırları netleştirilir. Ardından yıllık çalışma takvimi kurulur; bakım, ölçüm, röle doğrulama ve raporlama işlemleri mevzuatta belirlenen periyotlara göre programlanır.

Saha çalışması her ziyarette aynı sırayla ilerler. Enerji kesilecekse ilgili fider yükten alınır, kesici açılır, ayırıcı ayrılır, gerilim yokluğu uygun gerilim sınıfındaki dedektörle doğrulanır ve çalışma bölgesine topraklama takılır. Ayırıcı ile hücre kapı kilitleri mekanik olarak bloke edilir, kilitleme ve etiketleme uygulanarak anahtar kontrolü tek elde toplanır. Temizlik ve bakım sırasında izolatör yüzeylerinde çatlak, kirlenme ve korona izi aranır; bara bağlantılarında gevşeklik, renk değişimi ve aşırı ısınma belirtisi kontrol edilir. Çalışma bitiminde topraklamalar sökülür, alet ve malzeme sayımı yapılır, enerji verme işlemi yine yazılı talimata göre gerçekleştirilir ve tüm adımlar kayıt altına alınır.

Kapsam

• Periyodik trafo ve OG hücre bakım/kontrolü
• Koruma rölesi ayar ve test kontrolü
• İşletme defteri tutulması ve resmî kayıtların düzenlenmesi
• Acil arıza müdahale koordinasyonu
• Yıllık periyodik denetim raporu düzenlenmesi
• Dağıtım şirketi ve ilgili kurumlarla resmî muhataplık

Süreç Nasıl İşler?

Hücre bakımı, koruma rölesi ayarı ve seçicilik

Orta gerilim hücrelerinde bakım; kesici, ayırıcı, topraklama ayırıcısı ve kilit mekanizmalarının fonksiyon kontrolüyle başlar. SF6 yalıtımlı hücrelerde basınç veya yoğunluk göstergesi, hava yalıtımlı hücrelerde izolatör temizliği ve nem durumu izlenir. Koruma tarafında röleye tanımlı faz aşırı akım, ani aşırı akım ve toprak arıza fonksiyonlarının ayar değerleri, akım trafosu çevirme oranıyla birlikte okunur ve kayıtlı ayar listesiyle karşılaştırılır. Ayarların yalnızca listeye bakılarak değil, ikincil akım enjeksiyonuyla açma süresi ölçülerek doğrulanması gerekir. Seçicilik değerlendirmesinde dağıtım şirketi çıkış fideri ile tesis girişindeki koruma arasındaki zaman kademesi gözden geçirilir.

Ölçüm, yağ analizi ve kayıt düzeni

Periyodik ölçümler, tesisin gerçek durumunu gösteren tek somut veridir. Trafo ve orta gerilim kablolarında izolasyon direnci uygun kademede megerle ölçülür, önceki ölçümlerle karşılaştırılarak eğilim izlenir; tek bir değer yerine yıllar içindeki değişim anlam taşır. Topraklama tesisinde topraklayıcı direnci ve süreklilik ölçülür, nötr ile koruma iletkeni bağlantıları ve eşpotansiyel bara gözle kontrol edilir. Yağlı tip trafolarda alınan numunede dielektrik dayanım ve nem tayini yapılır; gerektiğinde çözünmüş gaz analizi önerilir. Yalıtkan eldiven, ıstaka, yalıtkan halı ve topraklama seti gibi donanımların test etiketleri ile son test tarihleri kontrol edilir. Tüm sonuçlar işletme defterine ve yıllık denetim raporuna aynı numaralandırma düzeniyle işlenir.

Sayısal örnek

Aydın'da 34,5/0,4 kV gerilim kademesinde çalışan, 1600 kVA yağlı tip trafolu bir tesiste dört hücreli bir orta gerilim şalt sahası düşünelim: giriş, ölçü, çıkış ve trafo koruma hücresi. Trafonun alçak gerilim tarafındaki tam yük akımı yaklaşık 2.309 A, orta gerilim tarafındaki tam yük akımı ise yaklaşık 27 A olur; bu nedenle koruma akım trafosu 50/5 A seçilmiş olabilir. Ölçüm sırasında kaydedilen azami talep akımı 1.180 A ise trafo yaklaşık yüzde 51 yüklenmektedir ve yeni hat ilavesi için kapasite bulunmaktadır. İki günlük saha çalışmasında dört hücrenin mekanik kilit kontrolü, üç adet aşırı akım rölesinde ikincil enjeksiyonla açma süresi doğrulaması, trafo ve kablo izolasyon ölçümleri, topraklama direnci ölçümü ve yağ numunesi alımı tamamlanır.

Bu işte sık yapılan hata

En sık görülen eksik, koruma rölesi ayarlarının devreye alma günündeki değerlerde bırakılıp bir daha doğrulanmamasıdır; ayar listesi dosyada durur ama cihazın gerçek davranışı ölçülmemiştir. İkincisi, seçicilik çalışmasının hiç yapılmaması nedeniyle küçük bir alçak gerilim arızasında tesisin tamamının enerjisiz kalmasıdır. Üçüncüsü, işletme defterinin gün gün değil denetim öncesinde toplu doldurulmasıdır; bu kayıt arıza analizinde işe yaramaz. Manevra sırasında gerilimsizlik doğrulanmadan veya kilitleme ve etiketleme uygulanmadan hücreye girilmesi, sonuçları en ağır olan hatadır. Yalıtkan eldiven ve ıstaka gibi donanımların test tarihi geçtiği hâlde kullanılmaya devam edilmesi ile topraklama ölçümünün sahada yapılmayıp önceki rapordan kopyalanması da sık karşılaşılan durumlardır.

Yönetmelik ve Mevzuat

Yüksek gerilim işletme sorumluluğu, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ile yüksek gerilim tesislerinde işletme sorumluluğuna ilişkin yönetmelik çerçevesinde yürütülür. Topraklama ölçüm ve kontrolleri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliğine, iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine dayanır. Teknik uygulamada TS EN 61936-1 ve TS EN 50522 standartları esas alınır. Periyot süreleri ve kapsam, tesisin gerilim kademesine ve ilgili mevzuatta belirlenen aralıklara göre belirlenir.

İlgili içerikler: Trafo merkezi projesi ne zaman gerekir? · Fiyat aralığını hesaplayın · Tüm hizmetler · Teklif alın

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler