Trafo ve Yüksek Gerilim (YG) Projesi

Hizmet Tanımı

Trafo merkezi kurulumu, AG/OG enerji nakil hattı (ENH) projelendirmesi ve yüksek gerilim tesislerinin işletme sorumluluğu, '1kV üstü ve altı tesisler SMM' yetkisi gerektiren özel uzmanlık alanlarıdır.

Bir tesisin alçak gerilimden mi yoksa kendi trafo merkezinden mi besleneceği, bağlantı gücünün büyüklüğüne ve şebekenin o noktadaki kapasitesine bağlıdır. Alçak gerilimden beslenebilecek üst sınır dağıtım şirketinin uygulama esaslarına ve mevcut şebeke durumuna göre belirlenir; bu nedenle karar, keşif ve dağıtım şirketiyle yapılan ön görüşme sonrasında netleşir. Bağlantı gücü bu sınırın üzerindeyse tesis orta gerilim seviyesinden beslenir ve kendi indirici trafosunu kurar. Bu durumda proje kapsamı belirgin biçimde genişler: orta gerilim hücreleri, trafo, alçak gerilim ana dağıtım panosu, koruma ve ölçü sistemi, topraklama ağı ve trafo binasının kendisi tek bir bütün olarak ele alınır.

Trafo seçiminde ilk ayrım kuru tip ile yağlı tip arasındadır. Döküm reçineli kuru tip trafolar yanıcı sıvı içermedikleri için bina içine, kullanım hacimlerine daha yakın konumlandırılabilir; yangın yükü düşüktür, yağ toplama çukuru gerektirmez ve bakım ihtiyacı sınırlıdır. Buna karşılık ilk yatırım maliyeti daha yüksektir ve soğutma havasının serbestçe dolaşabildiği bir hacim ister. Yağlı trafolar aynı güç için genellikle daha ekonomiktir ve kısa süreli aşırı yüklenmeye daha toleranslıdır; ancak yağ toplama çukuru, yangın önlemleri ve periyodik yağ analizi gerektirir. Seçim yapılırken trafonun konumu, binanın kullanım amacı, yangın kompartımanı sınırları ve işletmenin bakım kapasitesi birlikte değerlendirilir.

Kapsam

• Trafo merkezi yerleşim ve bağlantı projesi (kuru tip/yağlı tip trafo seçimi)
• Trafo binası/kiosk mimari-elektrik koordinasyonu
• AG/OG enerji nakil hattı (ENH) projelendirmesi
• OG hücre (kesici, ayırıcı, koruma röleleri) seçimi ve projesi
• Trafo işletme sorumluluğu (periyodik bakım ve denetim)
• Dağıtım şirketi ile teknik koordinasyon ve kabul süreci

Süreç Nasıl İşler?

Trafo gücü, yüklenme oranı ve hücre yapısı

Trafo gücü, tesisin ölçülmüş ya da hesaplanmış tepe talebinden yola çıkılarak belirlenir. Talep gücü kW cinsindense güç katsayısına bölünerek kVA değerine çevrilir; bulunan değer standart kademelere, örneğin 250, 400, 630, 800, 1000, 1250 veya 1600 kVA değerlerine yuvarlanır. Bir üst kademeye çıkılırken yüklenme oranının aşırı düşmemesine dikkat edilir; sürekli çok düşük yüklenmede boşta kayıplar toplam verimi olumsuz etkiler. Orta gerilim tarafında tipik düzen, dağıtım şebekesinden gelen giriş hücresi, sayacın bağlandığı ölçü hücresi ve trafoyu besleyen koruma hücresidir. Hücrelerin anma gerilimi, kısa süreli dayanım akımı ve iç ark sınıfı, bağlantı noktasındaki kısa devre gücü dikkate alınarak projede belirtilir.

Ölçü trafoları, koruma koordinasyonu ve topraklama

Ölçü hücresinde akım trafosunun çevrim oranı, trafo gücüne karşılık gelen orta gerilim akımına göre seçilir; sayaç için uygun doğruluk sınıfı ve anma gücü ayrıca belirlenir. Oranın gereğinden büyük seçilmesi düşük yüklerde ölçüm hassasiyetini düşürür. Koruma tarafında aşırı akım ve toprak arıza fonksiyonlarının akım ve zaman ayarları, üstteki dağıtım fiderinin ayarlarıyla birlikte zaman-akım eğrisi üzerinde çizilir; tesis içindeki bir arızanın dağıtım şirketinin kesicisini açtırmaması için kademeler arasında yeterli zaman farkı bırakılır. Topraklama ağı ise adım ve dokunma gerilimlerinin sınır değerlerin altında kalması esas alınarak, zemin özdirenci ölçümüne dayalı biçimde boyutlandırılır.

Sayısal örnek

Bir tesisin ölçülen tepe talebi 480 kW ve güç katsayısı 0,95 olsun; görünür güç yaklaşık 505 kVA bulunur. Standart kademelerden 630 kVA seçildiğinde yüklenme oranı yaklaşık yüzde 80 olur ve ileriye dönük büyüme için makul bir pay kalır. 34,5 kV orta gerilim seviyesinde 630 kVA yaklaşık 10,5 A akıma karşılık gelir; ölçü hücresindeki akım trafosunun çevrim oranı bu değere göre belirlenir. Alçak gerilim tarafında 400 V'ta aynı güç yaklaşık 909 A demektir, bu nedenle ana dağıtım panosunda 1000 A anma akımlı kesici ve buna uygun bara düzeni planlanır. Trafo ile alçak gerilim panosu arasındaki bağlantı, akım yoğunluğu ve mesafe dikkate alınarak bara ya da çok iletkenli kablo olarak çözülür.

Bu işte sık yapılan hata

Sık görülen ilk hata, trafo gücünün kurulu gücün tamamı üzerinden seçilmesidir; eşzamanlılık dikkate alınmadığında gereğinden büyük bir trafo sürekli düşük yüklenmede çalışır ve boşta kayıplar yıl boyunca birikir. İkincisi, koruma ayarlarının dağıtım şirketinin fider ayarlarından bağımsız yapılmasıdır; seçicilik sağlanamadığında tesis içindeki küçük bir arıza üstteki kesiciyi açtırır. Üçüncüsü, akım trafosu çevrim oranının fazla büyük seçilmesi ve düşük yüklerde ölçüm hassasiyetinin yitirilmesidir. Dördüncüsü, topraklama ağının zemin özdirenci ölçülmeden tipik bir çizimle geçiştirilmesidir. Son olarak kuru tip ile yağlı trafo tercihi yapılırken yangın önlemleri, havalandırma ve bakım erişimi hesaba katılmadığında mimari tarafta sonradan çözülmesi zor sorunlar çıkar.

Yönetmelik ve Mevzuat

Yüksek gerilim tesislerinde Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği temel çerçeveyi kurar; topraklama tasarımı ve ölçümleri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği kapsamında ele alınır. Alçak gerilim tarafı Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile çözülür. Proje formatı ve onay süreci için Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği ile dağıtım şirketinin bağlantı esasları, işletme aşaması için ise yüksek gerilim işletme sorumluluğu mevzuatı geçerlidir. Ekipman tarafında güç transformatörleri için TS EN 60076, orta gerilim anahtarlama cihazları için TS EN 62271 serisi standartlar esas alınır.

İlgili içerikler: Trafo merkezi projesi ne zaman gerekir? · Fiyat aralığını hesaplayın · Tüm hizmetler · Teklif alın

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler