Belirli bir güç eşiğinin üzerindeki tesisler, alçak gerilim (AG) yerine orta gerilim (OG) bağlantısıyla beslenir ve kendi trafo merkezlerini kurmak zorunda kalabilir. Bu yazıda bu eşiğin nasıl belirlendiğini, trafo tipi seçimini ve bir trafo merkezinin temel bileşenlerini anlatıyoruz.
1. AG'den OG'ye ne zaman geçilir?
Dağıtım şirketleri, belirli bir talep gücünün üzerindeki tesisleri doğrudan alçak gerilim (230/400 V) şebekesinden değil, orta gerilim (genellikle 15,8 kV veya 34,5 kV seviyesinde) hattan beslemeyi tercih eder; çünkü yüksek güçlü tek bir tesisi AG şebekesinden beslemek, şebekede aşırı yüklenme ve gerilim düşümü sorunlarına yol açabilir. Bu durumda tesis sahibi, kendi bünyesinde bir trafo merkezi kurarak OG'den AG'ye dönüşümü kendisi yapar. Kesin güç eşiği bölgeden bölgeye ve dağıtım şirketinin şebeke kapasitesine göre değişebileceğinden, projelendirme öncesi ilgili dağıtım şirketinden güncel eşik teyit edilmelidir.
2. Hangi tesis tipleri genelde OG bağlantı gerektirir?
- Orta-büyük ölçekli sanayi tesisleri (yüksek güçlü motor, kompresör, üretim hattı)
- Büyük AVM'ler ve karma kullanımlı kompleksler
- Çok bloklu, yüksek yoğunluklu konut siteleri
- Veri merkezleri ve büyük soğutma tesisleri
- Büyük ölçekli GES/RES gibi üretim tesisleri (şebekeye bağlantı için)
3. Trafo tipi seçimi
| Trafo tipi | Özellikler |
|---|---|
| Yağlı tip trafo | Daha ekonomik, dış mekan/ayrı trafo binası gerektirir, periyodik yağ bakımı ister |
| Kuru tip (reçine izoleli) trafo | Yangın riski daha düşük, bina içi/kapalı mekanlarda tercih edilir, bakım ihtiyacı görece azdır |
Seçim; tesisin bulunduğu konum (bina içi mi, ayrı bir trafo binası mı), yangın güvenliği gereksinimleri ve maliyet dengesine göre yapılır. AVM, hastane gibi insan yoğunluğu yüksek yapılarda güvenlik nedeniyle kuru tip trafo sıklıkla tercih edilir.
4. Trafo merkezinin temel bileşenleri
- OG hücreleri — giriş, ölçü, kesici ve trafo hücrelerinden oluşan orta gerilim anahtarlama sistemi.
- Güç trafosu — OG gerilimini (örn. 15,8 kV) AG'ye (400 V) dönüştüren ana ekipman.
- AG dağıtım panosu — trafo çıkışından binadaki tali panolara enerji dağıtımını sağlayan ana pano.
- Topraklama ve koruma sistemi — hem OG hem AG tarafında ayrı ayrı tasarlanan, yüksek gerilim kaçaklarına karşı koruma sağlayan sistem.
- Trafo binası / kabin — havalandırma, yangın önleme ve erişim güvenliği standartlarına uygun yapı.
5. Örnek güç değerlendirmesi
Basit senaryo
Bir sanayi tesisinde toplam kurulu güç yaklaşık 500 kW olarak hesaplanmış olsun. Bu güç seviyesi, çoğu bölgede tipik AG bağlantı eşiğinin belirgin şekilde üzerindedir.6. Süreç adımları
- Yük hesabı ile toplam talep gücünün belirlenmesi
- Dağıtım şirketiyle OG bağlantı görüşmesi ve teknik şartların netleştirilmesi
- Trafo merkezi projesinin (OG hücreleri, trafo, AG pano, topraklama) hazırlanması
- İlgili idare ve dağıtım şirketi onayları
- Kurulum, devreye alma testleri ve işletmeye alma