Fabrika / Sanayi Tesisi Elektrik Projesi

Hizmet Tanımı

Fabrika ve sanayi tesislerinde elektrik projesi; yüksek güçlü motor yükleri, kompanzasyon ihtiyacı, İSG uyumluluğu ve enerji verimliliğini bir arada gözeten kapsamlı bir mühendislik çalışmasıdır.

Proje, ekipman listesinin çıkarılmasıyla başlar. Her makinenin anma gücü, gerilimi, faz sayısı, güç katsayısı, verimi ve çalışma rejimi kaydedilir; sürekli çalışan yükler ile kısa süreli veya seyrek çalışan yükler ayrılır. Bu ayrım üzerinden bölüm bazında eşzamanlılık katsayıları belirlenerek pano yüklenme cetvelleri oluşturulur. Talep gücü ve ortalama güç katsayısı bulunduktan sonra gerekli görünür güç hesaplanır, trafo anma gücü gelecekteki genişleme payı da düşünülerek seçilir. Kolon şeması bu aşamada şekillenir: ana dağıtım panosundan bölüm panolarına, oradan makine besleme noktalarına giden hiyerarşi, kesici anma değerleri ve kablo kesitleriyle birlikte tek sayfada görünür hâle getirilir.

Kablo kesiti seçimi üç kriterin birlikte sağlanmasıyla yapılır: sürekli akım taşıma kapasitesi, kabul edilebilir gerilim düşümü ve kısa devre termik dayanımı. Döşeme biçimi, ortam sıcaklığı ve yan yana çekilen devre sayısı düzeltme katsayılarıyla hesaba katılır; tava üzerinde sıkışık döşenen devrelerde kesit bir kademe büyüyebilir. Tava sistemi projelendirilirken güzergâh, askı aralığı, doluluk oranı ve kuvvetli akım ile haberleşme kablolarının ayrı tavalarda ya da bölmeli tavada taşınması planlanır. Topraklama tarafında temel topraklayıcı, eşpotansiyel bara, makine gövde bağlantıları ve varsa yıldırımdan korunma sisteminin birleştirilmesi gösterilir.

Kapsam

• Üretim hattı güç dağıtımı ve pano (ana dağıtım, MCC) projeleri
• Motor kumanda kontrol panosu (MCC) ve motor yükleri için kompanzasyon hesabı
• Endüstriyel aydınlatma ve acil aydınlatma projesi
• İSG uyumlu topraklama ve kaçak akım koruması
• Yüklenme cetveli ve kolon şeması hazırlanması
• Enerji kalitesi ve harmonik analizi (talep hâlinde)
• Trafo/jeneratör entegrasyonu (talep hâlinde)

Süreç Nasıl İşler?

Motor yükleri, kalkış akımı ve kompanzasyon

Motor besleme tasarımında anma akımı kadar kalkış akımı da belirleyicidir. Direkt yol vermede kalkış akımı anma akımının birkaç katına çıkar; yıldız-üçgen yol verme bu değeri belirgin biçimde düşürür, yumuşak yolverici ve frekans dönüştürücü ise hem akımı hem mekanik zorlanmayı sınırlar. Seçilen yönteme göre koruma cihazının açma eğrisi ile termik ve manyetik ayarları belirlenir; aksi hâlde her kalkışta gereksiz açma yaşanır. Kompanzasyon tarafında frekans dönüştürücü ve doğrultucu gibi doğrusal olmayan yükler tesisteki harmonik seviyesini yükseltir. Bu durumda klasik kondansatör grubu yerine reaktörlü kompanzasyon tercih edilir; aksi hâlde kondansatör ile şebeke endüktansı arasında rezonans oluşup kondansatör ve sigorta arızaları tekrarlar.

Seçicilik, aydınlatma ve yedek besleme

Seçicilik, bir arızada yalnızca arızaya en yakın koruma cihazının açması demektir. Bunun için üst kademedeki cihazın açma eğrisi alt kademedekinin üzerinde kalacak şekilde anma akımı, gecikme süresi ve gerektiğinde bölgesel kilitleme kullanılır; kaçak akım korumasında da kademeli seçicilik gözetilir. Aydınlatma tasarımı mahal bazında yapılır: montaj alanı, kalite kontrol, depo, koridor ve idari bölümler için farklı aydınlık düzeyi hedeflenir, parıltı ve gölge kontrolü armatür yerleşimiyle çözülür. Kaçış yolları ve pano önleri için ayrı beslenen acil aydınlatma planlanır. Yedek besleme varsa jeneratör gücü, devreye girme süresi, şebeke ile mekanik ve elektriksel kilitlemesi ve hangi panoların yedeklendiği projede açıkça gösterilir.

Sayısal örnek

Toplam kurulu gücü 1.850 kW olan bir üretim tesisinde, bölüm bazında eşzamanlılık uygulandığında talep gücü 1.150 kW ve ortalama güç katsayısı 0,78 çıkmıştır. Buna karşılık gelen görünür güç yaklaşık 1.474 kVA olduğundan 1600 kVA trafo seçilmiştir. Güç katsayısını 0,99 düzeyine taşımak için yaklaşık 760 kvar reaktif güç gerekir; tesiste frekans dönüştürücü yoğunluğu bulunduğundan bu kapasite reaktörlü kompanzasyon panosu olarak çözülmüştür. Tesisin en büyük tek yükü olan 132 kW motorun anma akımı yaklaşık 230 A seviyesindedir; 85 metre uzunluğundaki besleme hattında 95 mm2 kesitli kablo ile gerilim düşümü yaklaşık yüzde 1,8 mertebesinde kalmaktadır. Aydınlatmada üretim holü için 300 lux, kalite kontrol istasyonu için 500 lux hedeflenmiştir.

Bu işte sık yapılan hata

En yaygın hata, pano ve kablo seçiminin yalnızca anma akımına göre yapılıp kalkış akımının hesaba katılmamasıdır; sonuç, her devreye alışta açan bir şalterdir. İkinci sık hata, kablo kesitinin akım taşıma kapasitesine göre seçilip gerilim düşümü ve kısa devre dayanımının kontrol edilmemesidir. Kompanzasyonun harmonik ölçümü yapılmadan reaktörsüz seçilmesi kondansatör ömrünü kısaltır ve tekrarlayan arıza üretir. Koruma cihazlarının tüm kademelerde aynı tip ve birbirine yakın değerlerde seçilmesi seçiciliği ortadan kaldırır. Acil aydınlatmanın normal aydınlatma devresinden beslenmesi, arıza anında işlevsiz kalmasına yol açar. Kuvvetli akım ve haberleşme kablolarının aynı tavada ayrımsız taşınması ise kumanda sinyallerinde bozulmaya neden olur.

Yönetmelik ve Mevzuat

Sanayi tesisi elektrik projeleri, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği esas alınarak hazırlanır. Topraklama çözümleri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ile, kaçış yolu aydınlatması ve yangın güvenliği gereklilikleri Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile uyumlandırılır. İş sağlığı ve güvenliği tarafında İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile iş ekipmanlarının periyodik kontrollerine ilişkin yönetmelik dikkate alınır. Teknik uygulamada TS HD 60364 serisi, aydınlatmada TS EN 12464-1, acil aydınlatmada TS EN 1838 standartları kullanılır.

İlgili içerikler: Kompanzasyon nedir, neden gereklidir? · Fiyat aralığını hesaplayın · Tüm hizmetler · Teklif alın

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Hizmetler