Bir elektrik projesi, tek bir çizimden değil; birbirini besleyen bir dizi mühendislik adımından oluşur. Bu yazıda, mimari planın incelenmesinden ruhsat başvuru dosyasının hazırlanmasına kadar süreci, gerçek bir sayısal örnekle birlikte adım adım anlatıyoruz.
1. Mimari planın incelenmesi
İlk adım, mimari projedeki mahal listesini, kullanım amaçlarını (ofis, depo, ıslak hacim, teknik oda) ve asma tavan/kat yüksekliği bilgilerini çıkarmaktır. Bu aşamada mahal başına ortalama aydınlık düzeyi (lüks) ihtiyacı ve özel kullanım gerektiren alanlar (mutfak, sunucu odası, dış cephe) belirlenir.
2. Yük hesabı — ne kadar güç gerekiyor?
Yük hesabı, binanın toplam kurulu gücünü ve buna bağlı olarak talep edilecek sözleşme gücünü belirler. Pratikte kullanım tipine göre m² başına yaklaşık güç yoğunluğu değerleri referans alınır:
| Kullanım tipi | Yaklaşık güç yoğunluğu |
|---|---|
| Konut | 40-60 W/m² |
| Ofis | 25-40 W/m² |
| Mağaza / perakende | 35-55 W/m² |
| Depo | 10-20 W/m² |
| Hafif sanayi | 50-100 W/m² (makine yüküne göre değişir) |
Örnek hesap — 120 m² daire
Toplam aydınlatma+priz yükü ≈ 120 m² × 50 W/m² = 6.000 WBeyaz eşya + klima gibi büyük tüketiciler ayrıca eklenir: fırın 2.000 W, klima 2×1.200 W, elektrikli süpürge/küçük ev aletleri havuzu 1.500 W → +6.900 W
Toplam kurulu güç ≈ 12.900 W. Eşzamanlılık faktörü (tüm cihazların aynı anda çalışmayacağı varsayımıyla) ≈0,6-0,7 uygulanarak talep gücü ≈ 8.000-9.000 W civarında belirlenir.
3. Aydınlatma ve priz yerleşimi
Her mahal için gerekli aydınlık düzeyi (lüks) ve armatür verimi (lm/W) baz alınarak armatür sayısı belirlenir; priz noktaları ise kullanım senaryosuna (çalışma masası, mutfak tezgahı, misafir alanı) göre TS standartlarındaki asgari sayının üzerinde planlanır. Anahtar/priz yükseklikleri ve engelli erişilebilirlik kuralları da bu aşamada dikkate alınır.
4. Tek hat şeması ve pano tasarımı
Tek hat şeması, ana pano ve tali panolar arasındaki besleme hiyerarşisini, her devrenin sigorta/kaçak akım koruma değerini ve kablo kesitini tek bir çizgi üzerinde özetler. Her tali pano için ayrı bir devre listesi (aydınlatma, priz, klima, özel yük) hazırlanır ve toplam yük panoya göre dengeli dağıtılır.
5. Kablo kesiti ve koruma cihazı seçimi
Her devre için kesit, hem akım taşıma kapasitesi hem de gerilim düşümü kriterine göre belirlenir (detaylı formüller ve örnekler için Kablo Kesiti Nasıl Hesaplanır? yazımıza bakabilirsiniz). Koruma cihazı (sigorta/kompakt şalter) seçimi, kablonun taşıyabileceği akımın üzerine çıkmayacak, ama devrenin normal çalışma akımını da kesmeyecek şekilde koordine edilir; ıslak hacim ve priz devrelerinde kaçak akım rölesi (30 mA) zorunludur.
6. Topraklama tasarımı
Bina topraklama sistemi, elektrot tipi (çubuk, şerit, temel topraklaması) ve toprak özgül direncine göre boyutlandırılır; tüm metal gövdeler ve panolar eşpotansiyel baraya bağlanır. Topraklama tasarımının kurulum sonrası ölçümle doğrulanması gerekir (bkz. Topraklama Ölçümü Ne Sıklıkla Yapılmalı?).
7. Çizim standartları
Proje çizimleri DWG/DXF formatında, TS EN sembol standartlarına uygun katmanlama ile hazırlanır (aydınlatma, priz, kuvvetli akım, topraklama, zayıf akım her biri ayrı katmanda). Tutarlı katman ve blok isimlendirmesi, projenin sonradan otomatik metraj/keşif araçlarıyla (DXF analiz motorları dahil) doğru okunabilmesi için de önemlidir.
8. Katman (layer) isimlendirmesi neden önemli?
Tutarlı katman isimlendirmesi, sadece çizimin okunabilirliği için değil, projenin sonradan otomatik metraj/keşif araçlarıyla doğru işlenebilmesi için de kritiktir. Yaygın bir isimlendirme örneği:
| Katman adı | İçerik |
|---|---|
| E-AYD | Aydınlatma armatürleri ve devreleri |
| E-PRZ | Priz noktaları ve devreleri |
| E-KUV | Kuvvetli akım besleme hatları |
| E-TOP | Topraklama iletkenleri ve elektrotlar |
| E-ZAY | Zayıf akım (data, CCTV, yangın algılama) |
| MIM | Mimari referans (duvar, kapı, pencere) — metraja dahil edilmez |
9. Teknik rapor ve ruhsat dosyası
Çizimlerin yanına; yük hesabı raporu, kısa devre/gerilim düşümü hesap föyü ve gerekli standart formlar eklenerek dosya EMO onayına, ardından ilgili idareye sunulur.
10. Sık yapılan hatalar
- Eşzamanlılık faktörünün göz ardı edilmesi — tüm yükler aynı anda çalışıyormuş gibi hesap yapmak, gereksiz büyük sözleşme gücü talebine yol açar.
- Kesitin sadece akım taşıma kapasitesine göre seçilmesi — uzun hatlarda gerilim düşümü kontrolü atlanırsa, kablo ısınmasa bile hat sonunda gerilim düşer ve cihazlar verimsiz çalışır.
- Katman isimlendirmesinin tutarsız olması — aynı proje içinde farklı adlandırma kullanmak, hem saha ekibinin hem de otomatik metraj araçlarının doğru okuma yapmasını zorlaştırır.
- Asma tavan/kat yüksekliği payının unutulması — sadece 2D plan üzerinden ölçülen mesafeyle metraj çıkarmak, sahada kablo/boru eksikliğine yol açar.