Bir elektrik taşeron firması için en çok zaman kaybettiren iş genellikle proje çizimi değil, o projeden doğru keşif ve metrajı çıkarmaktır. Yüzlerce metre kablo, onlarca priz/armatür/pano, kilometrelerce boru-tava güzergahını elle DXF üzerinden tek tek saymak hem yavaş hem de hataya açık bir süreçtir. Bu rehberde, bir DXF/DWG elektrik projesinin nasıl otomatik olarak gerçek bir keşif-metraj tablosuna dönüştüğünü — SAHA//OPS'un DXF analiz motorunun çalışma mantığını — adım adım anlatıyoruz.
1. DXF dosyasında elektrik sistemi nasıl "okunur"?
Bir DXF dosyası, insanın gördüğü çizgiler ve semboller değil; birer geometri nesnesi listesidir. Sistem bu listeyi dört ana nesne türüne göre yorumlar:
- LINE / POLYLINE → kablo hattı, boru/tava güzergahı
- ARC / SPLINE → eğrisel güzergahlar (köşe dönüşleri, yuvarlatılmış tava hatları)
- BLOCK / INSERT → cihazlar (priz, anahtar, armatür, pano, kamera, dedektör vb.)
- TEXT → etiketler, devre numaraları, mahal isimleri
Gerçek saha projelerinde bu geometri hiçbir zaman "temiz" gelmez: kopuk hatlar, üst üste binen (duplicate) çizgiler, farklı ölçek birimleri ve tutarsız katman isimlendirmesi neredeyse her dosyada karşımıza çıkar. Bu yüzden ham geometri doğrudan metraja çevrilmeden önce üç ön işlemden geçer:
- Geometri onarımı — belirli bir tolerans içinde kopuk uçları birleştirir, hattın bütünlüğünü kurar.
- Duplicate temizleme — aynı hattın kopyalanmış/üst üste binmiş halini tekilleştirir, çift sayımı önler.
- Ölçek ve katman normalize etme — farklı birim/ölçekle çizilmiş dosyaları ortak bir referansa oturtur.
2. Mimari unsurlar neden dışlanır?
Bir elektrik projesinde duvar, kolon, kiriş, kapı, pencere ve mobilye çizimleri de aynı DXF dosyasının içinde, çoğunlukla ayrı katmanlarda bulunur. Metraj motoru bunları kesinlikle dışlar — sadece elektrik sistemine ait katmanlar, bloklar ve geometriler analiz edilir. Bu ayrım katman adına, blok adına ve gerekirse geometrinin diğer elektrik nesneleriyle ilişkisine bakılarak yapılır; yani katman ismi "0" ya da "Layer1" gibi anlamsız da olsa, sistem mimari çizgiyi elektrik hattından ayırt edebilir.
3. Mahal (oda/alan) bazlı otomatik analiz
DXF üzerindeki kapalı poligonlar (dört duvarla çevrili bir oda, bir koridor, bir teknik hacim) otomatik olarak birer mahal olarak tanımlanır ve içindeki TEXT etiketleriyle eşleştirilir (örn. "Ofis 204", "Elektrik Odası"). Her mahal, kendi başına bağımsız bir analiz birimidir — yani nihai raporda "Ofis 204'te 6 priz, 4 armatür, 38 metre kablo ve X adam-saat işçilik var" gibi mahal bazlı bir dökümü görebilirsiniz. Bu, hem hakediş takibinde hem de saha ekibine iş dağıtımında doğrudan kullanılabilir bir çıktıdır.
4. Asma tavan ve kat yüksekliği — gerçek 3 boyutlu metraj
2D bir plan üzerinde ölçülen yatay mesafe, gerçek kablo/boru ihtiyacının sadece bir kısmıdır. Bir prizden panoya giden hat aslında; yatay güzergahın yanında panoya düşey inişi, tavana düşey çıkışı ve varsa asma tavan boşluğundan geçiş payını da içerir. Sistem bu üç bileşeni birlikte hesaplar:
| Bileşen | Neyi temsil eder |
|---|---|
| Yatay hat | DXF plan üzerinde ölçülen gerçek güzergah uzunluğu (ARC/SPLINE dahil) |
| Düşey iniş/çıkış | Cihazın/panonun montaj yüksekliğine göre eklenen dikey pay |
| Asma tavan offseti | Kat yüksekliği modeline göre tavan boşluğu geçiş katsayısı |
| Şaft geçişleri | Kat arası düşey güzergahlarda ek uzunluk |
Bu dört bileşenin toplamı, sahada gerçekten harcanacak kablo/boru miktarına çok daha yakın bir sonuç verir — yalnızca "kuşbakışı" ölçümle çıkan metrajlara göre saha ekiplerinin en çok şikayet ettiği nokta budur.
5. Elektrik objesi tanıma nasıl çalışır?
Bir blok/sembolün "hangi cihaz" olduğunu üç kaynağı birlikte değerlendirerek belirler: katman adı, blok adı ve geometrinin davranışı (konumu, komşu elemanlarla ilişkisi). Örneğin duvar kenarına yakın küçük bir sembol büyük olasılıkla priz, tavan ortasına yakın bir sembol armatür, oda merkezine yakın büyük bir dikdörtgen pano, köşeye yönlendirilmiş bir sembol CCTV kamerası olarak değerlendirilir. Kullanıcı bu otomatik eşleştirmeyi düzelttiğinde, sistem bu düzeltmeyi hatırlar ve aynı firma/proje standardında bir sonraki dosyada aynı hatayı tekrar yapmaz — yani sistem, kullanılmadıkça değil kullanıldıkça gelişir.
6. Devre-bağlantı kontrolü ve Adam-Saat hesabı
Yakınlık ve katman sezgisiyle (best-effort) hangi cihazın hangi devreye/panoya bağlı olduğu tahmin edilir; bu, hem hata ayıklamada hem de pano bazlı yük dağılımını kontrol etmekte kullanılır. Çıkan her metraj kalemi ayrıca standart iş kalemi katsayılarıyla adam-saat'e çevrilir — kablo, boru/tava, priz, armatür, pano ve OG kalemlerinin her biri için ayrı katsayı ve zorluk çarpanı (normal/zor/endüstriyel) uygulanır.
7. Sonuç: tek tıkla 9 sekmelik Excel çıktısı
Tüm bu analiz zincirinin sonunda ortaya, sahada doğrudan kullanılabilir bir Excel dosyası çıkar:
- BOQ (Keşif) — sistem türü, iş kalemi, birim, miktar, mahal bilgisiyle
- Metraj — kablo, boru/tava, cihaz sayımı
- Mahal Analizi — oda/alan bazlı döküm
- Adam-Saat — iş kalemi ve zorluk çarpanına göre işçilik süresi
- Mühendislik — yük hesabı, gerilim düşümü, kesit seçimi özeti
- OG Sistem — orta gerilim kalemleri (varsa)
- Zayıf Akım — data, CCTV, yangın algılama, kartlı geçiş kalemleri
- Hatalar — sistemin emin olamadığı / manuel kontrol istediği noktalar
Aynı veri, muhasebe veya ERP sisteminize entegre etmek isteyenler için JSON API üzerinden de alınabilir.